Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 3 trang 16 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Biệt ngữ xã hội)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong phóng sự Tôi kéo xe của Tam Lang (viết về những người làm nghề kéo xe chở người thời trước Cách mạng tháng Tám năm 1945), có đoạn hội thoại:

– Mày đã "làm xe" lần nào chưa?
– Bẩm, chúng cháu chưa làm bao giờ cả.

Trong Cạm bẫy người của Vũ Trọng Phụng – một tác phẩm vạch trần trò gian xảo, bịp bợm của những kẻ đánh bạc trước năm 1945 – có câu: Tôi rất lấy làm lạ là vì cứ thấy hai con chim mòng thắng trận, ù tràn đi mà nhà đi săn kia đã phí gần hai mươi viên đạn.

Nêu tác dụng của việc sử dụng biệt ngữ xã hội (in đậm) trong các trường hợp trên. Đọc tác phẩm văn học, gặp những biệt ngữ như thế, việc đầu tiên cần làm là gì?

Gợi ý trả lời

Phân tích các biệt ngữ xã hội (in đậm):

a) Trong *Tôi kéo xe* của Tam Lang:
- "làm xe": biệt ngữ của giới phu xe (người làm nghề kéo xe), có nghĩa là "kéo xe chở khách", "hành nghề kéo xe".
- *Tác dụng:* Vì phóng sự viết về chính những người làm nghề kéo xe, việc dùng tiếng lóng của họ giúp tái hiện chân thực lời ăn tiếng nói, không khí sinh hoạt và thân phận của tầng lớp phu xe nghèo trước Cách mạng; làm câu chuyện sống động, đáng tin, đậm màu sắc đời sống của nhóm người đó.

b) Trong *Cạm bẫy người* của Vũ Trọng Phụng:
- "con chim mòng": chỉ con bạc nhẹ dạ, cả tin, dễ bị lừa (nạn nhân trong sòng bạc bịp).
- "nhà đi săn": chỉ kẻ chủ mưu lừa bịp, chuyên đánh bạc bịp để "săn" tiền của con mòng.
- "viên đạn": chỉ những ngón, những mánh khóe, thủ đoạn mà bọn bịp bợm tung ra để lừa con bạc.
- *Tác dụng:* Đây là tiếng lóng của giới cờ bạc bịp. Việc dùng những biệt ngữ này giúp phơi bày, lột tả chân thực thế giới và thủ đoạn gian xảo, bịp bợm của bọn cờ bạc; tăng tính chân thực, sinh động cho tác phẩm và thể hiện rõ dụng ý vạch trần, tố cáo của nhà văn.

→ Tác dụng chung: Dùng biệt ngữ xã hội đúng chỗ giúp tái hiện chân thực, sinh động cuộc sống và lời nói của một tầng lớp, một nhóm người nhất định trong xã hội, tạo ấn tượng về đối tượng được nói tới và tăng sức thuyết phục, giá trị hiện thực cho tác phẩm.

c) Khi đọc tác phẩm văn học gặp những biệt ngữ như thế, việc đầu tiên cần làm là:
Tìm hiểu, tra cứu để hiểu đúng nghĩa của các biệt ngữ đó (dựa vào văn cảnh, chú thích của tác phẩm hoặc từ điển, tài liệu...). Có hiểu đúng nghĩa của biệt ngữ thì mới hiểu được nội dung câu văn và dụng ý nghệ thuật của tác giả.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.