Giải Bài 2 trang 34 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
NGỮ LIỆU: Cách chiếc tàu chiến một hải lí rưỡi, có một vật dài màu đen nổi lên khỏi mặt nước độ một mét. Đuôi nó quẫy mạnh làm nước biển sủi bọt. Chưa ai thấy đuôi cá quẫy sóng mạnh như vậy bao giờ! Con cá lượn hình vòng cung, để lại phía sau một vệt sáng lấp lánh. Chiếc tàu tiến lại gần. Tôi bắt đầu ngắm kĩ con cá. Báo cáo của tàu Hen-vơ-chi-a và San-nông hơi cường điệu kích thước của nó. Theo tôi, con cá không dài quá tám mươi mét. Chiều ngang hơi khó xác định, nhưng tôi có cảm tưởng rằng nó cân đối một cách lạ lùng về cả ba chiều.
Hãy chỉ ra các phương tiện liên kết được sử dụng trong đoạn trích sau và nêu chức năng của chúng:
Gợi ý trả lời
a) Phép lặp (lặp từ ngữ)
- Lặp danh từ *con cá / cá*: "...đuôi cá quẫy sóng...", "Con cá lượn hình vòng cung...", "...ngắm kĩ con cá", "con cá không dài quá tám mươi mét".
- Lặp *chiếc tàu*: "Cách chiếc tàu chiến một hải lí rưỡi..." → "Chiếc tàu tiến lại gần."
- Lặp *đuôi*: "Đuôi nó quẫy mạnh..." → "Chưa ai thấy đuôi cá quẫy sóng..."
- Lặp đại từ *tôi*: "Tôi bắt đầu ngắm kĩ...", "Theo tôi...", "...tôi có cảm tưởng rằng...".
→ *Chức năng:* lặp lại một từ ngữ đã có ở câu trước để nối các câu, duy trì và tô đậm đối tượng được nói đến (con cá, chiếc tàu, người kể chuyện "tôi"), giúp đoạn văn tập trung vào một chủ đề thống nhất.
b) Phép thế (dùng từ ngữ thay thế)
- Đối tượng xuất hiện lần đầu là "một vật dài màu đen"; những câu sau được thay thế bằng đại từ nó ("Đuôi nó quẫy mạnh", "kích thước của nó", "nó cân đối một cách lạ lùng") và bằng cụm từ đồng nghĩa con cá / cá.
→ *Chức năng:* dùng "nó", "con cá" thay cho "một vật dài màu đen" đã nêu trước đó, vừa tránh lặp lại dài dòng vừa liên kết chặt các câu, cho thấy chúng cùng nói về một sự vật.
c) Phép nối (dùng từ ngữ nối)
- Quan hệ từ nhưng: "Chiều ngang hơi khó xác định, nhưng tôi có cảm tưởng rằng nó cân đối...".
→ *Chức năng:* từ nối "nhưng" nối hai vế (ý) có quan hệ tương phản (khó xác định ↔ vẫn có cảm tưởng rõ ràng), làm cho sự liên kết về ý giữa các câu/vế trở nên mạch lạc.
d) Phép liên tưởng (dùng các từ cùng trường nghĩa)
- Trường nghĩa về biển/tàu: *tàu chiến, hải lí, mặt nước, nước biển, sủi bọt, sóng, biển, chiếc tàu*.
- Trường nghĩa về con cá: *đuôi, quẫy, lượn, vòng cung, kích thước, dài, chiều ngang, cân đối, ba chiều*.
→ *Chức năng:* các từ cùng trường liên tưởng xuất hiện liền nhau tạo nên sự gắn kết về nội dung, giúp các câu hướng về cùng một khung cảnh (cuộc quan sát con cá trên biển), làm đoạn văn liền mạch.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.