Giải Bài 2 trang 42 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Hãy tìm thêm một số ví dụ ngoài bài thơ Đồng dao mùa xuân có sử dụng biện pháp tu từ được dùng trong hai dòng thơ Một ngày hoà bình/ Anh không về nữa.
(văn bản: Đồng dao mùa xuân (Nguyễn Khoa Điềm))
Gợi ý trả lời
a) Xác định biện pháp tu từ trong hai dòng thơ
Hai dòng thơ:
> *Một ngày hoà bình*
> *Anh không về nữa.*
Cụm từ "không về nữa" thực chất nói về việc người lính đã hi sinh (chết). Tác giả không nói thẳng từ "chết", "hi sinh" mà dùng cách diễn đạt nhẹ nhàng, tránh gây cảm giác đau buồn, nặng nề. Đây chính là biện pháp tu từ nói giảm nói tránh.
→ Tác dụng: làm giảm sự đau thương, mất mát; thể hiện thái độ trân trọng, tiếc thương đối với sự hi sinh của người lính.
b) Tìm thêm ví dụ khác có dùng biện pháp nói giảm nói tránh (cũng nói về cái chết)
- Ví dụ 1 — trong thơ Tố Hữu (*Bác ơi!*):
> *Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!*
Từ "đi" thay cho "mất", "qua đời" → nói giảm nói tránh để bớt đau thương khi nói về sự ra đi của Bác Hồ.
- Ví dụ 2 — trong *Di chúc* (Hồ Chí Minh):
> *Tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác…*
Cụm "đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê-nin" nói tránh cho việc "qua đời".
- Ví dụ 3 — cách nói thường gặp trong đời sống:
> *Ông em đã về với tổ tiên.* / *Cụ đã khuất núi.* / *Anh ấy đã nằm xuống.*
Các cụm "về với tổ tiên", "khuất núi", "nằm xuống" đều thay cho từ "chết" → nói giảm nói tránh để thể hiện sự kính trọng, giảm đau buồn.
c) Nhận xét
Các ví dụ trên đều dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển để nói về cái chết, giúp giảm bớt cảm giác đau thương, mất mát và thể hiện tình cảm trân trọng — giống như hai dòng thơ trong bài *Đồng dao mùa xuân*.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.