Giải Câu 2 trang 14 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Cho biết trong những câu sau, câu nào là nói quá, câu nào là nói khoác. Từ đó, nêu sự khác nhau giữa nói khoác và nói quá.
a. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
(Ca dao)
b. Trời nóng quá, mồ hôi nhỏ xuống ướt sũng cả sàn nhà.
c. Đời người có một gang tay
Ai hay ngủ ngày còn có nửa gang.
(Ca dao)
d. Bài văn này tôi chỉ làm vèo trong năm phút, thế mà vẫn viết được ba trang.
Gợi ý trả lời
Phân loại từng câu:
a) *"Cày đồng đang buổi ban trưa / Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày."* → Nói quá. Câu ca dao phóng đại lượng mồ hôi ("thánh thót như mưa") nhằm nhấn mạnh nỗi vất vả, cực nhọc của người nông dân khi lao động giữa trưa nắng. Đây là cách phóng đại có dụng ý, làm tăng sức gợi hình, gợi cảm.
b) *"Trời nóng quá, mồ hôi nhỏ xuống ướt sũng cả sàn nhà."* → Nói khoác. Câu này nói những điều không có thật, phi lí (mồ hôi của một người không thể làm "ướt sũng cả sàn nhà"), nhằm khoe khoang/phóng đại vô căn cứ chứ không có giá trị biểu cảm hay nghệ thuật.
c) *"Đời người có một gang tay / Ai hay ngủ ngày còn có nửa gang."* → Nói quá. Câu ca dao phóng đại độ ngắn ngủi của đời người ("một gang tay", "nửa gang") để nhấn mạnh rằng cuộc đời con người rất ngắn, qua đó nhắc nhở phải quý trọng thời gian, chớ lười biếng ngủ ngày.
d) *"Bài văn này tôi chỉ làm vèo trong năm phút, thế mà vẫn viết được ba trang."* → Nói khoác. Câu nói phóng đại không có thật (viết ba trang văn trong năm phút là điều vô lí) nhằm khoe tài, khoác lác về khả năng của bản thân.
Sự khác nhau giữa nói quá và nói khoác:
- Nói quá là một biện pháp tu từ: phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng nhằm nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm. Người nói và người nghe đều hiểu đó là cách nói phóng đại, không nhằm đánh lừa; nó mang ý nghĩa tích cực.
- Nói khoác là nói những điều không đúng sự thật để khoe khoang, lừa dối hoặc đùa cợt, khiến người nghe tin vào điều không có thật. Nói khoác không phải biện pháp tu từ và thường mang ý nghĩa tiêu cực, đáng chê cười.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.