Giải Bài 1 trang 13 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nói quá trong những câu tục ngữ sau:
a. Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng Mười chưa cười đã tối.
b. Ngày vui ngắn chẳng tày gang.
c. Thuận vợ thuận chồng tát bể đông cũng cạn.
Gợi ý trả lời
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả nhằm nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm. Dưới đây là phân tích từng câu:
a. Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng / Ngày tháng Mười chưa cười đã tối.
- Biện pháp nói quá thể hiện ở các cụm từ *"chưa nằm đã sáng"* và *"chưa cười đã tối"*: đêm (tháng Năm) và ngày (tháng Mười) được phóng đại là ngắn đến mức chưa kịp nằm thì trời đã sáng, chưa kịp cười thì trời đã tối.
- Tác dụng: nhấn mạnh một cách sinh động, ấn tượng về đặc điểm thời gian theo mùa ở nước ta — mùa hè (tháng Năm) đêm rất ngắn, ngày dài; mùa đông (tháng Mười) ngày rất ngắn, đêm dài. Qua đó thể hiện sự quan sát tinh tế và kinh nghiệm của nhân dân về quy luật tự nhiên, giúp người nghe dễ nhớ.
b. Ngày vui ngắn chẳng tày gang.
- Biện pháp nói quá thể hiện ở cụm *"ngắn chẳng tày gang"*: thời gian (ngày vui) vốn không thể đo bằng gang tay, nhưng lại được phóng đại là ngắn đến mức không bằng một gang tay.
- Tác dụng: nhấn mạnh cảm nhận rằng những ngày vui, những khoảnh khắc hạnh phúc trôi qua rất nhanh, rất ngắn ngủi. Qua đó bộc lộ sự tiếc nuối của con người trước niềm vui chóng tàn, tăng sức gợi cảm cho lời nói.
c. Thuận vợ thuận chồng tát bể Đông cũng cạn.
- Biện pháp nói quá thể hiện ở cụm *"tát bể Đông cũng cạn"*: việc tát cạn cả biển Đông là điều không thể làm được, nhưng được phóng đại để nói rằng vợ chồng đồng lòng thì làm được cả việc phi thường ấy.
- Tác dụng: nhấn mạnh, khẳng định sức mạnh to lớn của sự đoàn kết, đồng lòng giữa vợ chồng (và rộng hơn là giữa con người với nhau): khi cùng chung sức, hợp lòng thì khó khăn nào cũng vượt qua, việc gì cũng thành. Cách nói phóng đại khiến bài học thêm ấn tượng, dễ nhớ, giàu sức thuyết phục.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.