Sách giáo khoa Ngữ văn 6 Tập hai

Giải Bài 1 trang 61 SGK Ngữ văn 6

Thực hành tiếng Việt (Lựa chọn từ ngữ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trả lời các câu hỏi sau:

a. Với câu “Nhớ các bạn trong lớp tôi ngày trước, mỗi người một vẻ, sinh động biết bao.” có thể dùng từ kiểu để thay cho từ vẻ được không? Vì sao?

b. Từ khuất được dùng trong câu “Giờ đây, mẹ tôi đã khuất và tôi cũng đã lớn.” có phù hợp hơn so với một số từ khác cũng có nghĩa là chết như: mất, từ trần, hi sinh?

c. Vì sao trong câu “Tôi luôn nhớ về mẹ với niềm xúc động khôn nguôi.”, từ xúc động được chọn hợp lí hơn các từ khác như cảm động hay xúc cảm?

Gợi ý trả lời

a. Không thể dùng từ kiểu để thay cho từ vẻ.

- Từ vẻ trong câu chỉ dáng vẻ, nét riêng, sắc thái riêng về diện mạo và tính cách của mỗi người. Nó mang sắc thái gợi cảm, tích cực, làm nổi bật ý "mỗi người một vẻ" — ai cũng có nét riêng đáng quý, khiến tập thể trở nên sinh động, phong phú.
- Từ kiểu lại nghiêng về nghĩa phân loại, chỉ dạng, loại, kiểu cách bề ngoài; sắc thái khô khan, có phần máy móc. Nếu thay vào, câu văn không còn gợi được sự đa dạng, tươi mới, sinh động của con người.
- Vì vậy vẻ phù hợp với văn cảnh ca ngợi, còn kiểu thì không.

b. Từ khuất được dùng là phù hợp hơn cả so với *mất, từ trần, hi sinh*.

- Khuất là cách nói giảm, nói tránh về cái chết; đặt trong lời tâm tình của người con, nó thể hiện thái độ trân trọng, kính yêu và nỗi tiếc thương kín đáo, nhẹ nhàng dành cho mẹ.
- Mất cũng là nói giảm nhưng sắc thái trung tính, ít gợi tình cảm sâu lắng bằng khuất.
- Từ trần trang trọng, mang tính nghi thức, thường dùng trong thông báo chính thức nên không hợp với giọng điệu tâm tình, riêng tư.
- Hi sinh chỉ cái chết cao cả vì nghĩa lớn, vì Tổ quốc, không phù hợp để nói về cái mất mát bình thường của người mẹ.
- Do đó, khuất vừa giảm nhẹ nỗi đau, vừa bộc lộ được tình cảm thương kính, nên phù hợp nhất.

c. Từ xúc động được chọn là hợp lí hơn *cảm động* hay *xúc cảm*.

- Xúc động chỉ trạng thái tình cảm mạnh mẽ, dâng trào và có chiều sâu; nó diễn tả đúng niềm thương nhớ da diết, khôn nguôi của người con dành cho mẹ.
- Cảm động thiên về sự rung động nhất thời do một tác động bên ngoài gây nên, sắc thái nhẹ và thoáng qua, chưa nói hết được nỗi nhớ thường trực, sâu nặng.
- Xúc cảm chỉ chung những cảm xúc, nghĩa khái quát, không diễn tả được độ mạnh và bền của tình cảm.
- Vì vậy chỉ xúc động mới phù hợp với mạch cảm xúc thiết tha, sâu lắng của câu văn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.