Giải Câu 1 trang 99 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Các từ ngữ in đậm trong những câu sau có nghĩa hoán dụ. Em hãy giải thích nghĩa của các từ ngữ đó.
a) Suốt một đời người, từ thuở lọt lòng trong chiếc nôi tre, đến khi nhắm mắt xuôi tay, nằm trên giường tre, tre với mình, sống có nhau, chết có nhau, chung thuỷ.
b) Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín.
Gợi ý trả lời
a) Cụm từ "nhắm mắt xuôi tay" là hoán dụ chỉ cái chết, lúc con người qua đời (từ giã cõi đời).
- Đây là hoán dụ *lấy dấu hiệu, trạng thái của sự vật để gọi sự vật*: khi một người chết, cơ thể ở trạng thái mắt khép lại (nhắm mắt), tay buông xuôi. Nhà văn dùng chính những dấu hiệu quen thuộc ấy để nói về cái chết một cách nhẹ nhàng, tránh cách nói trực tiếp.
- Trong câu, cụm từ này đối lập với *"thuở lọt lòng trong chiếc nôi tre"* (lúc mới sinh ra), qua đó nhấn mạnh: cây tre gắn bó với con người suốt cả cuộc đời, từ khi sinh ra đến khi nhắm mắt lìa đời.
b)
- "mái nhà tranh" là hoán dụ chỉ những ngôi nhà, mái ấm, nơi ở của người dân (và rộng hơn là gia đình, cuộc sống bình yên của người nông dân).
- "đồng lúa chín" là hoán dụ chỉ ruộng đồng, mùa màng, thành quả lao động — tức cuộc sống ấm no của người dân.
Đây là kiểu hoán dụ *lấy vật chứa đựng / sự vật cụ thể để gọi cái trừu tượng rộng lớn hơn*. Cả câu "Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín" ca ngợi vai trò của cây tre trong việc bảo vệ làng quê, đất nước, bảo vệ chốn ở và cuộc sống bình yên, no ấm của nhân dân.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.