Sách giáo khoa Ngữ văn 6 Tập hai

Giải Bài 1 trang 86 SGK Ngữ văn 6

Thực hành tiếng Việt (Từ mượn)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Dưới tác động tiêu cực của việc phát triển công nghiệp thiếu bền vững, Trái Đất đang nóng dần lên, nhiều khối băng ở Bắc Cực và Nam Cực bị tan chảy làm nước biển dâng cao, đe doạ sự tồn tại của một số thành phố sôi động và làng mạc trù phú miền duyên hải. Tầng ô-dôn bị thủng nhiều chỗ, đất đai, nước, không khí bị ô nhiễm nặng nề, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của muôn loài.

Đọc đoạn văn sau và thực hiện các yêu cầu:

a. Trong đoạn văn trên có nhiều từ là từ mượn, chẳng hạn: phát triển, công nghiệp, băng, ô-dôn, không khí, ô nhiễm,… Theo em, từ nào được vay mượn từ tiếng Hán, từ nào được vay mượn từ tiếng Anh? Vì sao em xác định như vậy?

b. Trong các từ mượn như công nghiệp, băng, ô-dôn, ô nhiễm, từ nào gây cho em cảm giác về từ mượn rõ nhất? Vì sao?

c. Các yếu tố như không, nhiễm không chỉ xuất hiện trong không khí, ô nhiễm mà còn được dùng để tạo nên nhiều từ khác mà chúng ta vẫn sử dụng hằng ngày. Hãy kể thêm một số từ có những yếu tố ấy và giải thích ý nghĩa của chúng.

Gợi ý trả lời

a. Phân loại từ mượn tiếng Hán và tiếng Anh

- *Từ mượn tiếng Hán (từ Hán Việt):* phát triển, công nghiệp, không khí, ô nhiễm.
- *Từ mượn tiếng Anh:* ô-dôn (từ chữ *ozone*).
- *Từ băng* là từ quen thuộc, đã được Việt hoá hoàn toàn nên dùng như một từ thuần Việt.

*Vì sao xác định như vậy:*
- Các từ mượn tiếng Hán được đọc và viết theo âm Hán Việt, hoà nhập hẳn vào tiếng Việt, hình thức giống hệt từ thuần Việt, thường diễn đạt những khái niệm trừu tượng, có tính khái quát (phát triển, công nghiệp, ô nhiễm…). Vì được Việt hoá từ lâu nên ta khó nhận ra chúng là từ mượn.
- Từ mượn tiếng Anh (ô-dôn) còn giữ dấu vết của ngôn ngữ gốc: cách phát âm và hình thức chữ viết khác lạ, các tiếng được nối với nhau bằng dấu gạch nối (ô-dôn), không mang nghĩa khi tách riêng từng tiếng.

b. Từ gây cảm giác về từ mượn rõ nhất

Trong các từ *công nghiệp, băng, ô-dôn, ô nhiễm*, từ ô-dôn gây cảm giác về từ mượn rõ nhất.

*Vì:* ô-dôn được viết có dấu gạch nối giữa các tiếng, cách đọc và hình thức chữ viết khác hẳn từ thuần Việt; từng tiếng (ô, dôn) tách ra đều không có nghĩa và ta không thể đoán được nghĩa của từ. Những đặc điểm lạ về âm và chữ đó khiến người đọc nhận ra ngay đây là từ vay mượn từ tiếng nước ngoài. Các từ còn lại (công nghiệp, băng, ô nhiễm) đã quen thuộc, dùng như từ của tiếng Việt nên không tạo cảm giác xa lạ.

c. Thêm một số từ có chứa yếu tố *không* và *nhiễm*

*Yếu tố không* (mang nghĩa “khoảng trống, bầu trời, khoảng không”):
- không gian: khoảng trống bao trùm mọi vật, nơi mọi vật tồn tại và chuyển động.
- không trung: khoảng không ở trên cao, giữa bầu trời.
- hàng không: việc đi lại, vận chuyển bằng máy bay trên không.
- không quân: lực lượng quân đội chiến đấu trên không bằng máy bay.

*Yếu tố nhiễm* (mang nghĩa “bị dính, bị thấm, bị lây vào”):
- truyền nhiễm: (bệnh) lây truyền từ người (vật) này sang người (vật) khác.
- lây nhiễm: bị dính, bị truyền mầm bệnh từ nguồn bệnh sang.
- nhiễm độc: bị chất độc thấm, ngấm vào cơ thể gây hại.
- nhiễm trùng: bị vi trùng xâm nhập vào cơ thể hoặc vết thương.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.