Giải Câu hỏi 3 trang 106 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Truyện truyền kì vốn là sự kết hợp giữa cái thực (yếu tố lịch sử) và cái ảo (yếu tố kì ảo). Trong *Hải khẩu linh từ*, chính sự đan xen, hoà quyện này đã tạo nên sức hấp dẫn và là phương thức nghệ thuật chủ đạo để Đoàn Thị Điểm gửi gắm thông điệp của tác phẩm.

a) Vai trò của yếu tố lịch sử (cái thực):
- Câu chuyện được đặt trong một bối cảnh lịch sử cụ thể, có thật: thời Trần với các nhân vật, sự kiện, địa danh (cửa biển, đền thờ) mang dấu ấn lịch sử; nhân vật nữ gắn với số phận của một cung nữ/người phụ nữ trong cung đình thời loạn.
- Yếu tố lịch sử tạo nên tính chân thực, đáng tin cậy cho câu chuyện, khiến những điều kì ảo được kể ra như có cơ sở, như từng xảy ra trong đời sống.
- Nó neo tác phẩm vào hiện thực xã hội phong kiến, nơi người phụ nữ là nạn nhân của chiến tranh, của quyền lực và những oan khuất — đây là cái nền để đặt ra vấn đề về số phận con người.

b) Vai trò của yếu tố kì ảo (cái ảo):
- Yếu tố kì ảo (nhân vật hiển linh thành thần, báo mộng, âm phù dương trợ, sự linh thiêng của ngôi đền cửa bể…) giúp phá vỡ giới hạn của hiện thực, nói được điều mà hiện thực không nói hết.
- Qua cái kì ảo, người phụ nữ chịu oan khuất khi sống được minh oan, được đền đáp, được tôn vinh sau khi chết — thể hiện khát vọng công lí và niềm tin "ở hiền gặp lành", cái thiện cuối cùng được đền bù.
- Cái kì ảo còn thể hiện quan niệm tâm linh của dân gian và sự trân trọng, ngưỡng vọng của nhân dân đối với người có công, có đức (thờ phụng, lập đền).

c) Tác dụng của sự ĐAN XEN hai yếu tố trong việc thể hiện thông điệp:
- Sự đan xen khiến thông điệp vừa có chiều sâu hiện thực (tố cáo xã hội phong kiến bất công, cảm thương số phận người phụ nữ) vừa có tầm vóc lí tưởng, nhân văn (khẳng định công lí, đề cao phẩm giá và khát vọng chính đáng của con người).
- Cái lịch sử làm cho vấn đề đặt ra có ý nghĩa xã hội thiết thực; cái kì ảo làm cho vấn đề ấy được giải quyết theo chiều hướng lí tưởng, gửi gắm niềm tin và ước mơ của tác giả cùng nhân dân.
- Nhờ sự hoà quyện đó, tác phẩm thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Đoàn Thị Điểm: xót thương, bênh vực, ngợi ca người phụ nữ, đồng thời gián tiếp phê phán những thế lực đã gây nên bi kịch cho họ.

Kết luận: Yếu tố lịch sử và yếu tố kì ảo không tách rời mà bổ sung cho nhau: lịch sử tạo độ tin, kì ảo tạo sức nâng. Sự đan xen ấy chính là "chìa khoá" nghệ thuật giúp tác phẩm vừa phản ánh hiện thực, vừa gửi gắm thông điệp nhân đạo và niềm tin vào công lí — đặc trưng tiêu biểu của thể loại truyền kì.