Giải Bài 4 trang 80 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Lưu ý chung trước khi phân tích: Câu mơ hồ được coi là *lỗi* khi sự mơ hồ là ngoài ý muốn, gây khó khăn hoặc hiểu sai trong giao tiếp (thường ở văn bản thông tin, hành chính, nghị luận…). Trái lại, trong thơ ca, sự mơ hồ, nhoè nghĩa nhiều khi là dụng ý nghệ thuật, tạo nên tính đa nghĩa, hàm súc và sức gợi cho hình tượng. Cả ba trường hợp dưới đây đều là ngữ liệu thơ, nên cần soi chiếu theo nguyên tắc đó.

a. "Anh mang tình em đi / Qua những đèo lẻ nắng…" (Lê Đạt)
- Các cách hiểu khác nhau nằm ở tổ hợp *"tình em"*:
1. *Tình (yêu) của em* dành cho anh — anh mang theo tình cảm ấy của em trên mọi nẻo đường.
2. *Tình (yêu) của anh dành cho em* — "tình em" hiểu là mối tình hướng về em, anh mang nó đi cùng.
- Đây không phải là lỗi câu mơ hồ. Sự lấp lửng về chủ thể của tình yêu là có chủ ý: nó khiến tình anh và tình em hoà quyện, đi suốt "những đèo lẻ nắng", "những sông trưa không đò" — làm câu thơ đa nghĩa, giàu sức gợi.

b. "Giọt nước mắt vầng trăng / Long lanh trong đáy giếng" (Thanh Thảo)
- Tổ hợp *"Giọt nước mắt vầng trăng"* do không có quan hệ từ nên có thể hiểu nhiều cách:
1. Giọt nước mắt *của* vầng trăng (vầng trăng khóc, nhỏ lệ).
2. Giọt nước mắt *và* vầng trăng — hai hình ảnh đồng hiện, song song.
3. Giọt nước mắt (tròn trịa, long lanh) *như / hoá thành* vầng trăng.
- Đây không phải là lỗi. Lối viết nhoè nghĩa, chồng xếp hình ảnh là đặc trưng của thơ tượng trưng — siêu thực, cố ý tạo sự mơ hồ để mở ra nhiều liên tưởng về cái đẹp và nỗi đau của Lor-ca.

c. "Đất đá ong khô nhiều suối lệ / Em đã bao ngày lệ chứa chan?" (Quang Dũng)
- Dòng *"Đất đá ong khô nhiều suối lệ"* có thể hiểu:
1. Vùng đất đá ong khô cằn mà *vẫn có / chất chứa* nhiều suối lệ (nước mắt) — đất khô nhưng lòng người đẫm lệ.
2. *Nhiều suối (nước) đã khô cạn thành dòng lệ* — cảnh vật héo hon cũng như đang nhỏ lệ.
- Đây không phải là lỗi. Sự mơ hồ về quan hệ giữa "khô" và "suối lệ" được dùng có chủ ý, làm cảnh và tình thấm vào nhau, gợi nỗi buồn chia li, nhớ thương da diết (nối tiếp với câu hỏi "Em đã bao ngày lệ chứa chan?").

Kết luận: Cả ba trường hợp đều có thể hiểu theo nhiều cách, nhưng *không mắc lỗi câu mơ hồ*, vì sự đa nghĩa ở đây là dụng ý nghệ thuật của nhà thơ, tạo nên tính hàm súc và sức gợi — khác với mơ hồ ngoài ý muốn gây cản trở giao tiếp.