Giải Câu 6 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 6 (trang 51) — Bước vào đời (trích *Nhớ nghĩ chiều hôm*, Đào Duy Anh)

Văn bản là hồi kí, nên bên cạnh phương thức tự sự (kể lại chặng đầu bước vào đời), tác giả còn vận dụng đan xen yếu tố miêu tả và yếu tố biểu cảm. Có thể chỉ ra và phân tích như sau:

a) Yếu tố miêu tả

*Một số biểu hiện tiêu biểu:*
- Miêu tả không gian, khung cảnh gắn với quãng đời đã qua: cảnh trường học, nơi dạy học, nơi ở, cảnh sinh hoạt và những con người tác giả từng gặp (thầy giáo, bạn bè, các nhà trí thức yêu nước đương thời).
- Miêu tả chân dung, dáng vẻ, lời nói, cử chỉ của những người đã để lại ấn tượng sâu đậm (chẳng hạn hình ảnh những người truyền cho tác giả lí tưởng, khát vọng).
- Miêu tả không khí thời đại: bầu không khí sôi sục của phong trào yêu nước, của việc tìm đường, chọn hướng đi cho cuộc đời mình.

*Vai trò:*
- Làm cho kí ức trở nên cụ thể, sống động, có hình khối, màu sắc, như hiện ra trước mắt người đọc, khiến chuyện đã qua nhiều năm vẫn gần gũi, chân thực.
- Giúp tái hiện chính xác không khí của một giai đoạn lịch sử – xã hội (những năm đầu thế kỉ XX, thời điểm thanh niên trí thức trăn trở tìm đường cứu nước), nhờ đó câu chuyện cá nhân mang thêm giá trị tư liệu, giá trị chứng nhân của một thời.
- Tạo điểm tựa cho hồi tưởng: từ những chi tiết được quan sát, miêu tả, mạch kí ức được khơi dậy và dẫn dắt mạch lạc.

b) Yếu tố biểu cảm

*Một số biểu hiện tiêu biểu:*
- Những lời bộc lộ trực tiếp cảm xúc, suy ngẫm của người viết khi nhớ lại: niềm bồi hồi, xúc động, sự trân trọng, lòng biết ơn đối với những người thầy, người bạn đã dìu dắt mình.
- Giọng điệu tâm tình, hoài niệm; những câu văn mang sắc thái tự nhận xét, tự đánh giá về bản thân thời trẻ (khát vọng, bỡ ngỡ, nhiệt huyết lí tưởng).
- Thái độ, tình cảm đối với đất nước, với lí tưởng mà thế hệ mình theo đuổi.

*Vai trò:*
- Thể hiện cái tôi trữ tình của người viết hồi kí: không chỉ kể "việc đã xảy ra" mà còn cho thấy "người kể cảm nhận và đánh giá sự việc ấy như thế nào" từ khoảng cách thời gian.
- Tạo nên chiều sâu tình cảm và tính chân thành cho tác phẩm, khiến hồi kí không khô khan như một bản ghi chép mà thấm đẫm tâm trạng, lay động người đọc.
- Gắn kết quá khứ với hiện tại: cảm xúc của người viết hôm nay soi chiếu vào kỉ niệm xưa, làm nổi bật ý nghĩa của giai đoạn "bước vào đời" đối với cả cuộc đời tác giả.

c) Mối quan hệ và tác dụng chung của hai yếu tố

- Miêu tả và biểu cảm luôn đan cài, hỗ trợ nhau: miêu tả cung cấp hình ảnh, chất liệu cụ thể; biểu cảm thổi vào đó tình cảm, thái độ. Nhờ vậy kí ức vừa chân thực, sinh động vừa có hồn, giàu cảm xúc.
- Cả hai cùng phục vụ đặc trưng thể loại hồi kí: tái hiện trung thực quá khứ qua điểm nhìn và tâm trạng của người trong cuộc, giúp người đọc vừa hình dung được một giai đoạn đã qua của cuộc đời tác giả, vừa cảm nhận được tình cảm, lí tưởng của một lớp người và không khí của cả một thời đại.