Giải Câu 4 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a. Biện pháp tu từ khi miêu tả tiếng đàn và hiệu quả

Trong hai đoạn thơ 3 và 4, Thanh Thảo đã sử dụng kết hợp nhiều biện pháp tu từ đặc sắc để miêu tả tiếng đàn:

- Điệp ngữ: Cụm từ *"tiếng ghi ta"* được lặp lại bốn lần liên tiếp đầu các dòng thơ (*tiếng ghi ta nâu / tiếng ghi ta lá xanh / tiếng ghi ta tròn bọt nước / tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy*). Điệp ngữ tạo nhịp điệu dồn dập, da diết như tiếng đàn ngân vang không dứt, đồng thời nhấn mạnh và khắc sâu hình tượng trung tâm — tiếng đàn Lor-ca.

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (nổi bật nhất): Âm thanh của tiếng đàn (vốn thuộc thính giác) được cảm nhận qua màu sắc, hình khối và chuyển động: *"tiếng ghi ta nâu"*, *"tiếng ghi ta lá xanh"* (thị giác — màu sắc); *"tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan"* (hình khối, sự vận động); *"tiếng ghi ta ròng ròng / máu chảy"* (cảm giác về sự sống đang tuôn trào, mất mát). Biện pháp này khiến tiếng đàn trở nên hữu hình, có màu, có hình, có sức sống và cả nỗi đau, biến âm nhạc thành biểu tượng cho chính cuộc đời và số phận Lor-ca.

- So sánh: *"tiếng đàn như cỏ mọc hoang"* — gợi sức sống mãnh liệt, tự nhiên, bất diệt và cả nỗi xót xa khi tài năng ấy không được tiếp nối.

- Nhân hóa: *"không ai chôn cất tiếng đàn"* — tiếng đàn được nói đến như một sinh thể, một con người, khiến di sản nghệ thuật của Lor-ca mang dáng dấp một số phận bất tử.

→ Hiệu quả chung: Các biện pháp tu từ cộng hưởng khiến tiếng đàn không còn là âm thanh đơn thuần mà trở thành biểu tượng đa nghĩa cho nghệ thuật, cho vẻ đẹp tâm hồn và cho bi kịch của người nghệ sĩ Lor-ca; đồng thời thể hiện niềm tiếc thương, sự trân trọng và niềm tin vào sự bất tử của nghệ thuật chân chính.

b. Ý nghĩa của những hình ảnh mang tính biểu tượng

- *"tiếng ghi ta nâu / bầu trời cô gái ấy"*: màu nâu của đất đai, của thân đàn, của làn da — biểu tượng cho tình yêu quê hương xứ sở và tình yêu đôi lứa thiết tha.

- *"tiếng ghi ta lá xanh biết mấy"*: màu xanh của cỏ cây, của sự sống — biểu tượng cho tuổi trẻ, sức sống tươi non, niềm tin và khát vọng.

- *"tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan"*: bọt nước mong manh, chợt vỡ — biểu tượng cho sự ngắn ngủi, oan khuất, cho cái chết đột ngột và bi thảm của người nghệ sĩ.

- *"tiếng ghi ta ròng ròng / máu chảy"*: biểu tượng cho nỗi đau đớn, cho cái chết bi thương, cho sự sống bị thủ tiêu một cách tàn bạo.

- *"không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang"*: biểu tượng cho sức sống bất diệt của nghệ thuật Lor-ca — không thể bị chôn vùi, lan tỏa tự nhiên như cỏ dại; đồng thời gợi nỗi xót xa (gắn với di nguyện *"khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn"*): tài năng ấy chưa có người tiếp nối, kế thừa.

- *"giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng"*: hình ảnh đẹp và buồn — biểu tượng cho sự thương tiếc, cho vẻ đẹp trong sáng, vĩnh hằng của tâm hồn và tài năng Lor-ca; dù bị vùi lấp (dưới đáy giếng) vẫn mãi long lanh, bất tử.

→ Hệ thống hình ảnh biểu tượng khắc họa trọn vẹn bi kịch cái chết và khẳng định sự bất tử của người nghệ sĩ cùng nghệ thuật chân chính.