Giải Câu hỏi 4 trang 33 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Gợi ý xử lí yêu cầu sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ trong văn bản báo cáo kết quả bài tập dự án

Yếu tố phi ngôn ngữ là những phương tiện biểu đạt không phải chữ viết, như: sơ đồ, bảng biểu, biểu đồ, hình ảnh, số liệu được trực quan hoá… Chúng hỗ trợ cho ngôn ngữ, giúp thông tin trong báo cáo trở nên rõ ràng, trực quan và thuyết phục hơn. Nếu đề yêu cầu báo cáo phải dùng các yếu tố này, tôi sẽ gợi ý người viết xử lí theo các hướng sau:

a) Xác định nội dung nào nên dùng yếu tố phi ngôn ngữ
- Rà soát lại báo cáo để tìm những chỗ có nhiều số liệu, dữ liệu so sánh, quá trình hoặc cấu trúc phức tạp — đây là những nội dung khó diễn đạt gọn gàng bằng lời.
- Ví dụ: kết quả khảo sát, thống kê số lượng, tỉ lệ phần trăm thì nên chuyển thành bảng biểu hoặc biểu đồ; quy trình thực hiện dự án thì nên dùng sơ đồ các bước; đối tượng/hiện tượng cần minh hoạ thì dùng hình ảnh.

b) Lựa chọn loại yếu tố phi ngôn ngữ phù hợp với từng dữ liệu
- Số liệu thay đổi theo thời gian → biểu đồ đường; so sánh giữa các nhóm/đối tượng → biểu đồ cột; tỉ lệ thành phần trong một tổng thể → biểu đồ tròn.
- Dữ liệu chi tiết, nhiều hạng mục cần tra cứu chính xác → bảng biểu.
- Trình tự, mối quan hệ, cấu trúc → sơ đồ (sơ đồ cây, sơ đồ khối…).
- Đối tượng trực quan (sản phẩm, địa điểm, hoạt động) → hình ảnh, tranh minh hoạ.

c) Bảo đảm yếu tố phi ngôn ngữ gắn kết chặt chẽ với phần lời
- Mỗi bảng biểu, sơ đồ, hình ảnh phải được đánh số và đặt tên/chú thích rõ ràng (ví dụ: *Biểu đồ 1: Kết quả khảo sát…*).
- Trong phần chữ viết phải có câu dẫn dắt, chỉ dẫn người đọc đến yếu tố phi ngôn ngữ đó (ví dụ: “Kết quả được thể hiện ở Bảng 2 dưới đây”) và có lời phân tích, nhận xét đi kèm, tránh để hình/bảng đứng rời rạc, không giải thích.

d) Bảo đảm tính chính xác, trung thực và thẩm mĩ
- Số liệu trong bảng, biểu đồ phải khớp với số liệu đã thu thập, không bịa đặt, không làm sai lệch để “đẹp” báo cáo.
- Nếu sử dụng hình ảnh, số liệu từ nguồn khác thì phải ghi rõ nguồn trích dẫn.
- Trình bày cân đối, màu sắc – cỡ chữ hài hoà, dễ đọc; không lạm dụng quá nhiều hình ảnh, chi tiết trang trí gây rối mắt và làm loãng nội dung.

e) Dùng yếu tố phi ngôn ngữ một cách chọn lọc, hợp lí
- Chỉ đưa vào những yếu tố thật sự cần thiết, giúp làm sáng tỏ nội dung báo cáo; những thông tin đã rõ ràng bằng lời thì không nhất thiết phải minh hoạ thêm.
- Sắp xếp các yếu tố phi ngôn ngữ đúng vị trí trong bố cục báo cáo (thường ở phần trình bày kết quả) để mạch báo cáo vẫn logic, chặt chẽ.

Kết luận: Người viết nên coi các yếu tố phi ngôn ngữ là phương tiện hỗ trợ, phối hợp nhịp nhàng với ngôn ngữ viết; lựa chọn đúng loại, đặt đúng chỗ, chú thích đầy đủ, bảo đảm chính xác và thẩm mĩ, nhờ đó báo cáo kết quả bài tập dự án vừa trực quan, sinh động vừa tăng sức thuyết phục.