Giải Bài 7 trang 21 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bài làm

Hai câu kết bài *Nguyên tiêu* (Rằm tháng Giêng):

> *Yên ba thâm xứ đàm quân sự,*
> *Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.*

(Dịch thơ – Xuân Thủy: *Giữa dòng bàn bạc việc quân, / Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.*)

Hình ảnh *"nguyệt mãn thuyền"* – ánh trăng đầy thuyền – ở câu cuối gợi nhiều suy nghĩ sâu sắc về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ cùng hội tụ trong nhân vật trữ tình (chính là Bác Hồ). Có thể triển khai theo các ý sau:

a) Hai tư cách cùng tồn tại trong một con người, trong cùng một thời điểm

- Câu trên (*đàm quân sự* – bàn việc quân) cho thấy tư cách người chiến sĩ: vị lãnh tụ kháng chiến lo toan vận mệnh đất nước, bàn bạc việc nước ngay giữa đêm khuya, ở "nơi khói sóng thăm thẳm" bí mật.
- Câu dưới (*nguyệt mãn thuyền* – trăng đầy thuyền) lại hiện ra tư cách người nghệ sĩ: một tâm hồn thi sĩ nhạy cảm, mở rộng lòng đón nhận vẻ đẹp tràn đầy của ánh trăng.
- Hai câu nối liền nhau cho thấy chất chiến sĩ và chất thi sĩ không tách rời mà thống nhất, hòa quyện trong một con người, ở cùng một khoảnh khắc.

b) Chất "thép" và chất "tình" bổ sung, nâng đỡ nhau

- Công việc kháng chiến (chất thép) không hề làm khô cạn tâm hồn nghệ sĩ; ngược lại, chính khi việc quân đã bàn xong, con thuyền quay về thì vầng trăng ùa tới tràn ngập, như một phần thưởng, một niềm vui thanh cao của người làm cách mạng.
- Ánh trăng "đầy thuyền" cho thấy sự thư thái, ung dung, lạc quan của nhân vật trữ tình: giữa gian khó của cuộc kháng chiến vẫn giữ được phong thái tự tại, giao hòa với thiên nhiên. Đó là vẻ đẹp của một tâm hồn lớn.

c) Trăng là người bạn, là tri âm của người chiến sĩ – nghệ sĩ

- Hình ảnh trăng từ chỗ ở xa (trăng rằm trên sông nước mênh mông ở hai câu đầu) nay tràn đầy cả con thuyền, như chủ động tìm đến, đồng hành cùng con người.
- Con thuyền chở việc quân cũng là con thuyền chở đầy ánh trăng, chở đầy thi hứng. Điều đó khẳng định: ở nhân vật trữ tình, nhiệm vụ cách mạng và tâm hồn thi sĩ gặp gỡ, hòa làm một – người chiến sĩ cũng chính là người nghệ sĩ.

d) Vẻ đẹp của sự kết hợp cổ điển và hiện đại

- Thi liệu (trăng, sông, thuyền, khói sóng) mang màu sắc cổ điển (gợi phong vị Đường thi), nhưng con người trong thơ không phải ẩn sĩ lánh đời mà là người chiến sĩ hiện đại đang chèo lái con thuyền kháng chiến.
- Chính sự hòa hợp ấy làm nên vẻ đẹp đặc trưng của "người chiến sĩ – nghệ sĩ" trong thơ Hồ Chí Minh: tinh thần trách nhiệm với dân tộc thống nhất với tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp.

Kết luận: Hình ảnh *trăng đầy thuyền* là một hình tượng kết tinh, cho thấy ở nhân vật trữ tình, người chiến sĩ và người nghệ sĩ không mâu thuẫn mà hòa quyện, thống nhất trong một nhân cách lớn – vừa nặng lòng với sự nghiệp cách mạng, vừa giàu rung cảm nghệ sĩ, vừa mang cốt cách thép vừa dạt dào chất trữ tình.