Giải Bài 6 trang 21 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhắc lại hai câu thơ:

> *Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,*
> *Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.*

(Dịch thơ: *Cô em xóm núi xay ngô tối, / Xay hết, lò than đã rực hồng.*)

a) Bức tranh cuộc sống con người hiện lên ở hai câu sau:

- Nếu hai câu đầu là bức tranh thiên nhiên chiều muộn nơi núi rừng (cánh chim mỏi, chòm mây cô đơn) thì hai câu sau, trung tâm bức tranh chuyển hẳn sang con người và cuộc sống lao động. Hình ảnh "sơn thôn thiếu nữ" (cô gái xóm núi) xuất hiện với công việc đời thường, bình dị: xay ngô chuẩn bị bữa tối cho gia đình.
- Đây là hình ảnh con người trẻ trung, khỏe khoắn, cần mẫn, là trung tâm của bức tranh, đem lại sức sống và hơi ấm cho cảnh chiều tối nơi rừng núi hoang vắng. Trong thơ cổ, chiều tà thường gợi buồn, cô quạnh; nhưng ở đây con người lao động đã làm cho buổi chiều ấm áp, có sinh khí.
- Nghệ thuật điệp vòng (điệp liên hoàn) "ma bao túc – bao túc ma hoàn" vừa tả nhịp xay ngô đều đặn, vòng quay nối tiếp của cối xay, vừa gợi bước đi của thời gian: chiều chuyển dần vào đêm.
- Đặc biệt là chữ "hồng" (lô dĩ hồng – lò than đã rực hồng) đặt ở cuối bài — được xem là "nhãn tự" (con mắt thơ) của toàn bài. Chữ "hồng" làm sáng bừng cả bức tranh, xua đi bóng tối, cái lạnh lẽo, mỏi mệt của buổi chiều, đem đến ánh sáng, hơi ấm và niềm vui của cuộc sống sum vầy bên bếp lửa. Bài thơ kết lại bằng hình ảnh rực sáng, ấm nồng chứ không chìm vào bóng tối.

b) Tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù – nhà thơ:

- Tình yêu thương, sự gắn bó với con người, với cuộc sống lao động bình dị: Dù đang bị giải trên đường đày ải, đói rét, mệt mỏi, Bác vẫn hướng tâm hồn ra ngoại cảnh, dành sự quan tâm trìu mến cho cô gái lao động và cuộc sống của người dân nơi xóm núi. Cái nhìn ấy thể hiện tấm lòng nhân ái, quên mình vì người khác của Hồ Chí Minh.
- Tinh thần lạc quan, ý chí nghị lực phi thường: Người tù không than thở về cảnh ngộ riêng mà luôn vận động theo hướng từ bóng tối ra ánh sáng, từ buồn sang vui, từ lạnh lẽo đến ấm áp. Chữ "hồng" cuối bài chính là biểu tượng cho niềm tin, niềm vui, sự ấm áp trong tâm hồn Bác, cho ý chí vượt lên hoàn cảnh tù đày.
- Chất "thép" ẩn trong chất "tình": Đời sống tâm hồn của Bác vừa giàu tình cảm, tinh tế, nhạy cảm trước vẻ đẹp của con người và cuộc sống, vừa thể hiện một bản lĩnh ung dung, tự chủ, phong thái của một chiến sĩ – thi sĩ, luôn làm chủ hoàn cảnh.
- Qua đó ta thấy vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại trong hồn thơ Hồ Chí Minh: con người (chứ không phải thiên nhiên) là trung tâm, và cảm hứng thơ luôn vận động hướng về sự sống, ánh sáng và tương lai.