Giải Câu hỏi trang 98 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích chi tiết tư thế nằm ngủ của ông lão Xan-ti-a-gô:

Đây là câu hỏi hướng dẫn đọc (phần "Chú ý"), yêu cầu người đọc dừng lại quan sát và liên tưởng khi đọc đoạn kết tác phẩm – lúc ông lão trở về lều sau cuộc vật lộn với con cá kiếm và đàn cá mập.

a) Chi tiết tư thế nằm ngủ:

Sau khi kiệt sức vác chiếc cột buồm lên vai leo dốc về lều, ông lão nằm sấp (úp mặt) trên những tờ báo trải trên giường, hai cánh tay duỗi thẳng ra, lòng bàn tay ngửa lên (hai bàn tay bị dây câu cứa rách, bầm dập, tê dại). Đó là tư thế của một con người đã dốc cạn sức lực, nằm bất động trong giấc ngủ nặng nề.

b) Liên tưởng đến hình ảnh Chúa Giê-su trên cây thập giá:

- Tư thế hai tay dang/duỗi thẳng, lòng bàn tay ngửa, thân mình nằm úp gợi đúng hình hài Chúa Giê-su bị đóng đinh trên thập giá – một biểu tượng quen thuộc của văn hóa phương Tây.
- Trước đó, hình ảnh ông lão vác cột buồm nặng trĩu trên vai leo lên dốc, vài lần ngã khuỵu, cũng gợi nhắc chặng đường Chúa vác thánh giá lên đồi Gô-gô-tha (Via Dolorosa). Đôi bàn tay rách nát vì dây câu cũng gợi đến những vết thương trên tay Chúa.

c) Ý nghĩa của liên tưởng – "tảng băng trôi":

- Đây là một biểu tượng tiêu biểu cho nguyên lí "tảng băng trôi" của Hê-minh-uê: chi tiết bề mặt giản dị (một tư thế nằm ngủ) nhưng hàm chứa tầng nghĩa sâu xa ẩn chìm bên dưới.
- Phép liên tưởng nâng ông lão đánh cá bình thường lên tầm vóc một biểu tượng về con người chịu đựng khổ đau và hi sinh. Cuộc hành trình ra khơi – chiến đấu – thất bại mà không bị khuất phục của Xan-ti-a-gô trở thành ẩn dụ cho số phận con người: nhỏ bé, cô đơn nhưng kiêu hãnh, bền bỉ.
- Hình ảnh gợi tinh thần chịu nạn và phục sinh: dù thất bại (con cá kiếm chỉ còn bộ xương), ông lão vẫn giữ được phẩm giá, niềm tin và sẽ "mơ về những con sư tử" – biểu tượng của sức sống, của khát vọng chưa lụi tắt. Thất bại về vật chất nhưng chiến thắng về tinh thần, đúng với chân lí "Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại".

→ Như vậy, chi tiết tư thế nằm ngủ không chỉ tả thực sự kiệt sức của nhân vật mà còn là một ẩn dụ giàu sức gợi, kết tinh tư tưởng nhân văn của tác phẩm về vẻ đẹp và nghị lực của con người.