Giải Câu hỏi 1 trang 79 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Tiến trình lịch sử nhân loại được tác giả tóm lược như thế nào?

Tác giả Mác Kơ-len-xki không trình bày lịch sử nhân loại theo lối liệt kê các triều đại, các cuộc chiến tranh hay các biến cố chính trị như cách viết sử thông thường, mà chọn một "điểm nhìn" độc đáo: nhìn toàn bộ tiến trình lịch sử qua lăng kính của *muối*. Từ điểm nhìn đó, lịch sử loài người được tóm lược thành một dòng chảy liên tục gắn với nhu cầu tìm kiếm, khai thác, sản xuất và trao đổi muối:

- Thuở sơ khai, con người sống bằng săn bắt nên có thể lấy muối từ thịt thú rừng; khi chuyển sang trồng trọt và ăn ngũ cốc, rau củ, con người buộc phải tìm thêm nguồn muối để bổ sung — đây là bước ngoặt làm nảy sinh nhu cầu về muối như một thứ thiết yếu.
- Từ nhu cầu ấy, con người phát triển các cách tạo ra muối (làm muối từ nước biển, khai thác mỏ muối, cô đặc nước mặn…), hình thành những vùng sản xuất, những con đường và mạng lưới buôn bán muối.
- Muối trở thành hàng hóa quý, gắn với kinh tế, thuế khóa, quyền lực nhà nước và cả những xung đột, chiến tranh. Như vậy, tiến trình lịch sử được tác giả tóm lược thành quá trình con người ngày càng lệ thuộc vào muối và không ngừng vận động để chiếm lĩnh, kiểm soát nguồn muối.

Cách tóm lược này cho thấy lịch sử nhân loại được nhìn như một chuỗi vận động gắn liền với một sản vật tưởng chừng nhỏ bé, bình thường, qua đó làm nổi bật tính liên tục và mối liên hệ sâu xa giữa đời sống vật chất với tiến trình văn minh.

b) Theo tác giả, muối đóng vai trò gì trong tiến trình lịch sử đó?

Trong cái nhìn của Mác Kơ-len-xki, muối không chỉ là một thứ gia vị mà là một nhân tố có vai trò hết sức quan trọng, chi phối nhiều mặt của lịch sử nhân loại:

- Về sinh tồn: muối là nhu cầu thiết yếu của sự sống, không thể thiếu đối với con người (và cả động vật), đặc biệt từ khi con người chuyển sang nền nông nghiệp.
- Về kinh tế: muối là một thứ hàng hóa quý giá, thúc đẩy sản xuất, giao thương, hình thành các con đường buôn bán và những trung tâm kinh tế.
- Về chính trị – xã hội: muối gắn với thuế khóa, nguồn thu và quyền lực của nhà nước; việc kiểm soát muối trở thành vấn đề của chính quyền, thậm chí là nguyên nhân của mâu thuẫn, tranh chấp và chiến tranh.
- Về văn minh: muối tham gia vào việc bảo quản thực phẩm, giúp con người dự trữ lương thực, mở rộng khả năng sinh tồn và di chuyển, nhờ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của các nền văn minh.

Như vậy, theo tác giả, muối giữ vai trò là một "động lực" thầm lặng nhưng sâu rộng, tác động đến đời sống, kinh tế, chính trị và văn minh — một yếu tố nhỏ bé nhưng có sức ảnh hưởng lớn lao, góp phần làm nên tiến trình lịch sử của nhân loại.