Giải Bài 2 trang 124 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Yếu tố kì ảo là những chi tiết, hình ảnh, nhân vật, sự việc siêu nhiên, hoang đường, không có thật trong đời sống, do trí tưởng tượng của con người sáng tạo nên. Loại yếu tố này xuất hiện trong nhiều thể loại văn học, nhưng ở mỗi thể loại lại mang đặc điểm và vai trò riêng. So sánh yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì với một số thể loại khác (truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện ngắn hiện đại) có thể thấy những điểm giống và khác nhau sau:

a) Điểm giống nhau

- Đều là những yếu tố siêu nhiên, hoang đường, kì lạ, không có thật, được tạo nên từ trí tưởng tượng phong phú của con người (thần linh, ma quỷ, phép thuật, sự biến hóa, thế giới âm phủ, thủy cung, cõi tiên,...).
- Đều có chức năng tạo nên sự hấp dẫn, li kì, gợi trí tò mò, tô đậm tính chất khác thường cho câu chuyện.
- Đều là phương tiện nghệ thuật để nhà văn (hoặc dân gian) gửi gắm quan niệm, tư tưởng, ước mơ, thái độ của mình trước hiện thực đời sống.

b) Điểm khác nhau

*Về nguồn gốc và tính chất sáng tạo:*
- Trong truyền thuyết và truyện cổ tích (văn học dân gian): yếu tố kì ảo mang tính tập thể, truyền miệng, gắn với niềm tin, tín ngưỡng nguyên thủy; người kể và người nghe phần nào còn tin vào sự tồn tại của cái kì ảo.
- Trong truyện truyền kì (văn học viết trung đại): yếu tố kì ảo là sản phẩm sáng tạo có ý thức của cá nhân nhà văn, dù vẫn tiếp thu chất liệu dân gian nhưng được gia công, hư cấu công phu, mang dấu ấn tư tưởng và phong cách tác giả.
- Trong truyện ngắn hiện đại: yếu tố kì ảo là thủ pháp nghệ thuật hoàn toàn tự giác; nhà văn và người đọc đều ý thức rõ đó là hư cấu, cái kì ảo chỉ là "cái cớ" nghệ thuật, không nhằm gây niềm tin.

*Về vai trò, chức năng:*
- Truyền thuyết: cái kì ảo (sự hóa thân, giúp đỡ của thần linh, chi tiết thần kì) nhằm lí tưởng hóa, thần thánh hóa nhân vật và sự kiện lịch sử, thể hiện thái độ ngợi ca, tôn vinh của nhân dân.
- Truyện cổ tích: cái kì ảo (Bụt, Tiên, vật thần kì, sự biến hóa) nhằm thực hiện ước mơ về công lí, về sự đổi đời, cái thiện thắng cái ác — là công cụ để "giải quyết" xung đột theo nguyện vọng nhân dân.
- Truyện truyền kì: cái kì ảo vừa tạo màu sắc li kì, vừa là phương tiện để phản ánh hiện thực xã hội và phê phán, gửi gắm tư tưởng (như trong *Truyền kì mạn lục*); thế giới ma, thần, cõi âm thường là tấm gương soi chiếu hiện thực đời sống con người, chứa đựng nội dung xã hội và tính nhân văn sâu sắc.
- Truyện ngắn hiện đại: cái kì ảo chủ yếu là thủ pháp nghệ thuật để làm nổi bật một ý tưởng, một trạng thái tâm lí, một vấn đề nhân sinh; nó mang tính biểu tượng, gợi suy ngẫm triết lí hơn là nhằm giải trí hay thể hiện niềm tin.

*Về mức độ gắn với hiện thực:*
- Ở truyền thuyết, cổ tích: cái kì ảo tồn tại khá tách biệt, như một thế giới riêng của tưởng tượng.
- Ở truyện truyền kì và truyện ngắn hiện đại: cái kì ảo đan cài, hòa quyện chặt chẽ với yếu tố hiện thực ("kì" mà "thực"), mượn chuyện xưa, chuyện ma quái để nói chuyện người, chuyện đời.

c) Kết luận

Như vậy, yếu tố kì ảo ở các thể loại tuy giống nhau ở bản chất siêu nhiên và chức năng tạo sức hấp dẫn, nhưng khác nhau ở nguồn gốc (dân gian tập thể hay sáng tạo cá nhân), ở mức độ gắn với niềm tin, và đặc biệt ở vai trò nghệ thuật — tư tưởng. Riêng ở truyện truyền kì, yếu tố kì ảo vừa kế thừa truyền thống dân gian vừa mang tính sáng tạo, bác học, trở thành phương tiện phản ánh và phê phán hiện thực, thể hiện rõ giá trị nhân đạo và chiều sâu tư tưởng của người cầm bút.