Giải Câu 3 trang 114 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Những ý nghĩ của ông Diểu khi chứng kiến đời sống của đàn khỉ trong khu rừng mùa xuân

Đứng rình bên gốc cây, quan sát cả gia đình khỉ (khỉ đực, khỉ cái và khỉ con) đang kiếm ăn, nô đùa, ông Diểu đã có hàng loạt ý nghĩ:

- Ông nhìn đàn khỉ bằng con mắt và thước đo của con người: thấy ở thế giới loài vật cũng có trật tự "vợ chồng", "mẹ con", có kẻ đầu đàn, có tôn ti như trong xã hội loài người.

- Ông đặc biệt "ghét" con khỉ đực: cho rằng nó là kẻ "phong tình phóng đãng", gia trưởng, ích kỷ — chỉ biết hưởng thụ, ngồi chễm chệ canh chừng, bắt khỉ cái phục dịch, bắt rận cho mình, còn mình thì lười nhác, hống hách. Ông gán cho nó thói xấu của con người và thấy nó "đáng ghét".

- Trước vẻ sống động, ấm áp, gắn bó của cả nhà khỉ giữa mùa xuân, trong ông vừa có sự thích thú tò mò, vừa nảy ra tâm lý của một thợ săn: chọn con mồi, tính toán hạ con khỉ đực — con vật ông cho là "đáng" bị trừng phạt nhất.

→ Những ý nghĩ ấy cho thấy ông Diểu đang nhìn tự nhiên một cách chủ quan, kiêu ngạo: lấy đạo đức, định kiến của con người áp đặt lên muôn loài, coi mình là kẻ đứng trên, có quyền phán xét và định đoạt sự sống của chúng. Đây là trạng thái tâm lý của ông *trước* cuộc săn — khởi điểm cho quá trình "thức tỉnh" diễn ra sau đó (khi khỉ cái liều mình cứu khỉ đực, khỉ con chết, ông buông súng, trở về trần truồng và bắt gặp hoa tử huyền — "muối của rừng").

b) Ý kiến của bản thân về những ý nghĩ đó

Em *không hoàn toàn đồng tình* với những ý nghĩ ban đầu của ông Diểu, vì:

- Ông đã "nhân hóa" và phán xét loài vật bằng định kiến đạo đức của con người ("phong tình", "gia trưởng", "ích kỷ"). Cách nhìn đó áp đặt, phiến diện: đời sống bản năng của loài vật không thể bị đo bằng luân lý loài người, và bản thân con khỉ đực không có "tội" gì để bị ghét bỏ hay trừng phạt.

- Ẩn sau ý nghĩ ấy là thái độ kiêu ngạo, coi con người là chủ nhân có quyền sinh sát với tự nhiên — chính cái nhìn này dẫn đến hành động nổ súng, gây ra bi kịch cho cả gia đình khỉ.

- Tuy nhiên, cũng có thể *cảm thông* với ông: đó là nhận thức thường tình của một con người chưa được tự nhiên "đánh thức". Giá trị nhân văn của truyện nằm ở chỗ Nguyễn Huy Thiệp để nhân vật *thay đổi* — từ phán xét, sát sinh đến thấu hiểu, trân trọng và hòa giải với thiên nhiên.

→ Qua đó, nhà văn gửi gắm thông điệp: con người cần từ bỏ thói kiêu ngạo, định kiến, học cách sống hài hòa, nhân ái và biết ơn với thiên nhiên — thứ "muối của rừng" thanh lọc tâm hồn con người.