Giải Câu hỏi 6 trang 69 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận diện yêu cầu: Câu hỏi gồm hai ý nối tiếp: (a) rút ra thông điệp của văn bản *Nhiệt đới buồn*; (b) đặt thông điệp ấy vào bối cảnh ra đời của tác phẩm để đánh giá ý nghĩa của nó. Vì đây là câu hỏi mở về đọc hiểu, phần trình bày sau là một phương án tham khảo, cần nêu rõ chính kiến và lí giải bằng dẫn chứng từ văn bản.

a) Thông điệp nhận được từ văn bản

Từ *Nhiệt đới buồn*, có thể rút ra một số thông điệp cốt lõi, gắn với cái nhìn của một nhà nhân học:

- Phê phán ảo tưởng về "du hành" và "khám phá": Lê-vi-Xtơ-rốt bày tỏ nỗi hoài nghi, thậm chí chán ngán đối với hình ảnh hào nhoáng của các cuộc thám hiểm. Ông cho thấy cái mà con người hiện đại gọi là "khám phá vùng đất mới" thực chất thường đi kèm với sự xâm nhập, làm biến dạng và hủy hoại những nền văn hóa bản địa.

- Nỗi buồn trước sự mai một của tính đa dạng văn hóa: Nhan đề *Nhiệt đới buồn* đã hàm chứa thông điệp: đằng sau vẻ phong phú, tươi tốt của những vùng nhiệt đới là nỗi buồn vì các cộng đồng, phong tục, lối sống nguyên sơ đang bị văn minh công nghiệp phương Tây san phẳng, đồng nhất hóa.

- Tôn trọng và bình đẳng giữa các nền văn hóa: Văn bản gợi lên tinh thần nhìn nhận mọi nền văn hóa đều có giá trị riêng, không thể lấy "văn minh" phương Tây làm thước đo duy nhất để đánh giá hay phủ nhận các nền văn hóa khác.

- Thái độ tự vấn của chính người đi "khai hóa": Tác giả đặt ra câu hỏi nhức nhối về trách nhiệm của con người hiện đại — chính sự bành trướng của mình đã làm nghèo đi gương mặt vốn muôn màu của nhân loại.

b) Ý nghĩa của thông điệp đặt trong bối cảnh ra đời của văn bản

- Bối cảnh: *Nhiệt đới buồn* ra đời giữa thế kỉ XX (1955), thời điểm quá trình thực dân hóa và làn sóng công nghiệp hóa, "hiện đại hóa" phương Tây đang lan rộng, nhiều nền văn hóa bản địa ở vùng nhiệt đới (Nam Mỹ, các cộng đồng thổ dân…) bị tàn phá nhanh chóng. Đây cũng là lúc tư tưởng lấy phương Tây làm trung tâm còn rất phổ biến.

- Ý nghĩa tại thời điểm ấy: Trong bối cảnh đó, thông điệp của Lê-vi-Xtơ-rốt mang tính phản tỉnh và đi trước thời đại. Nó cảnh báo về cái giá phải trả cho cái gọi là "tiến bộ": sự biến mất của tính đa dạng văn hóa; đồng thời phê phán tư tưởng tự cho văn minh phương Tây là cao hơn, có quyền áp đặt lên các dân tộc khác.

- Ý nghĩa lâu dài, với hôm nay: Thông điệp vẫn còn nguyên giá trị thời sự. Khi toàn cầu hóa khiến thế giới ngày càng đồng nhất, lời nhắc nhở về việc trân trọng, gìn giữ bản sắc và sự đa dạng của các nền văn hóa, về thái độ khiêm tốn và tôn trọng "cái khác" trở nên cấp thiết. Văn bản vì thế khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo vệ di sản văn hóa nhân loại.

Kết luận: Thông điệp sâu sắc nhất của *Nhiệt đới buồn* là lời cảnh tỉnh đầy xót xa về nguy cơ mai một của tính đa dạng văn hóa trước bước chân của "văn minh" hiện đại, cùng lời kêu gọi con người biết tôn trọng và gìn giữ bản sắc của mọi nền văn hóa — một thông điệp vừa có ý nghĩa phản tỉnh với thời đại ra đời của nó, vừa còn giá trị bền vững đến ngày nay.