Giải Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Trả lời câu hỏi (trang 68):

*Cách hiểu về "cuộc đổi ngôi kì lạ phá vỡ thế cân bằng phù phiếm giữa văn hoá hiện đại và văn hoá nguyên thuỷ":*

a) "Thế cân bằng phù phiếm" là gì?

Trước đây, con người (nhất là người phương Tây hiện đại) quen mặc định một thứ bậc: văn hoá hiện đại, văn minh phương Tây được coi là cao hơn, tiến bộ hơn, giữ vai trò "người thầy", "người khai hoá"; còn văn hoá nguyên thuỷ của các tộc người bản địa bị xem là thấp kém, lạc hậu, cần được "dạy dỗ". Cái gọi là "cân bằng" ở đây thực chất là một trật tự áp đặt, một ngôi thứ do người hiện đại tự cho mình quyền sắp đặt. Lê-vi-Xtơ-rốt gọi đó là sự cân bằng "phù phiếm" vì nó chỉ là ảo tưởng bề ngoài, hời hợt, thiếu cơ sở khoa học và nhân văn chắc chắn — nó dựa trên định kiến tự tôn của văn minh hiện đại chứ không dựa trên giá trị thật.

b) "Cuộc đổi ngôi kì lạ" là gì?

Khi trực tiếp sống cùng, quan sát và nghiên cứu các tộc người được coi là "nguyên thuỷ", nhà nhân học nhận ra điều ngược lại với định kiến: văn hoá nguyên thuỷ không hề thấp kém mà chứa đựng những giá trị sâu sắc, một sự hài hoà với tự nhiên, một hệ thống tri thức, tín ngưỡng, tổ chức đời sống tinh tế và đầy ý nghĩa. Ngược lại, chính văn minh hiện đại — với tham vọng chinh phục, sự bành trướng, lòng tham và việc tàn phá thiên nhiên, xoá bỏ các nền văn hoá khác — mới bộc lộ nhiều mặt trái, nhiều "nỗi buồn". Vì thế vị thế của hai bên bị đảo ngược ("đổi ngôi"): cái tưởng là cao lại hoá ra có phần "man rợ", còn cái bị coi là thấp kém lại đáng trân trọng, đáng học hỏi. Đó là cuộc đổi ngôi "kì lạ" vì nó trái hẳn với nhận thức thông thường, gây ngỡ ngàng cho chính người phương Tây.

c) Ý nghĩa của sự "phá vỡ":

Sự đảo ngôi ấy phá vỡ cái trật tự tự tôn của văn minh hiện đại, lật đổ niềm tin vào tính ưu việt tuyệt đối của phương Tây. Qua đó, tác giả gửi gắm một thái độ nhân văn và bình đẳng văn hoá: không có nền văn hoá nào là "trên" hay "dưới", cao hay thấp một cách tuyệt đối; mỗi nền văn hoá đều có giá trị riêng và cần được tôn trọng. Đồng thời, cách nói ấy cũng là lời cảnh tỉnh, phê phán mặt trái của "văn minh" hiện đại và thể hiện nỗi tiếc nuối, "nỗi buồn" trước sự mai một, huỷ hoại những nền văn hoá bản địa quý giá — đúng như tinh thần nhan đề *Nhiệt đới buồn*.