Giải Bài 4 trang 50 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Chất trữ tình được thể hiện như thế nào trong bài tản văn?
(văn bản: Cà Mau quê xứ (Trích Uống cà phê trên đường của Vũ) – Trần Tuấn)
Gợi ý trả lời
Chất trữ tình là đặc trưng nổi bật của thể tản văn, và trong *Cà Mau quê xứ*, Trần Tuấn đã thể hiện nó một cách đậm nét, thấm đẫm qua nhiều phương diện sau:
a) Chất trữ tình thể hiện qua cái "tôi" tác giả giàu cảm xúc, suy tư
Mạch văn được dẫn dắt bởi cái "tôi" trữ tình trực tiếp giãi bày cảm xúc, ấn tượng khi lần đầu đặt chân đến Mũi Cà Mau – vùng đất tận cùng Tổ quốc. Đó là cái "tôi" vừa háo hức, xúc động, vừa trầm tư, chiêm nghiệm. Người viết không chỉ tả cảnh, kể việc mà luôn lồng vào đó những rung động, liên tưởng, hồi ức và cả nỗi bâng khuâng về đất, về người. Chính sự hiện diện của cái "tôi" bộc lộ tình cảm chân thành ấy làm cho mỗi trang văn thấm đượm chất trữ tình.
b) Chất trữ tình thể hiện qua tình yêu, niềm tự hào và sự gắn bó thiêng liêng với mảnh đất Cà Mau – quê xứ của Tổ quốc
Tình cảm bao trùm bài tản văn là tình yêu đất nước cụ thể hóa thành tình yêu với vùng đất Mũi Cà Mau. Tác giả xúc động trước ý nghĩa thiêng liêng của nơi địa đầu cực Nam – điểm "đất biết nở, rừng biết đi và biển sinh sôi". Niềm tự hào, sự trân trọng đối với thiên nhiên trù phú, với con người Cà Mau mộc mạc, phóng khoáng, nghĩa tình được bộc lộ tha thiết, khiến vùng đất hiện lên không chỉ như một địa danh mà như một "quê xứ" ruột thịt, máu thịt của mỗi người Việt Nam.
c) Chất trữ tình thể hiện qua những liên tưởng, hồi tưởng và chất thơ trong cảm nhận về thiên nhiên, con người
Từ cảnh thực nơi đất Mũi, mạch cảm xúc của tác giả thường bắc cầu sang những liên tưởng rộng mở: nhớ đến những câu thơ, câu hát về Cà Mau, nhớ đến những con người đã sống và gắn bó với vùng đất; hình dung về quá trình bồi đắp, sinh sôi kỳ diệu của đất rừng phương Nam. Cảnh vật được cảm nhận bằng tâm hồn thi sĩ nên mang vẻ đẹp vừa chân thực vừa thơ mộng, lấp lánh ý vị trữ tình.
d) Chất trữ tình thể hiện qua giọng điệu và ngôn ngữ giàu cảm xúc, giàu hình ảnh
Giọng văn thủ thỉ, tâm tình, khi bồi hồi xao xuyến, khi lắng đọng suy tư. Ngôn ngữ mềm mại, giàu hình ảnh và sức gợi, nhiều câu văn mang nhịp điệu như thơ, sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, điệp...). Chính giọng điệu và ngôn ngữ đậm chất thơ ấy đã chuyển tải trọn vẹn những cung bậc cảm xúc, tạo nên sức lay động và làm nên chất trữ tình đặc trưng của tản văn.
Khái quát: Chất trữ tình trong *Cà Mau quê xứ* được dệt nên từ cái "tôi" giàu cảm xúc và suy tư, từ tình yêu – niềm tự hào thiêng liêng với quê hương, đất nước, từ những liên tưởng mang chất thơ trong cách cảm nhận thiên nhiên, con người, và từ giọng điệu, ngôn ngữ mềm mại, giàu hình ảnh. Tất cả hòa quyện khiến bài tản văn vừa chân thực, giàu thông tin về vùng đất Cà Mau, vừa lắng sâu cảm xúc, để lại dư âm đẹp đẽ trong lòng người đọc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.