Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu hỏi 2 trang 24 SGK Ngữ văn 11

Viết bài thuyết minh về một tác phẩm văn học   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra sự kết hợp của một số yếu tố như tự sự, miêu tả, biểu cảm hoặc nghị luận được sử dụng trong bài thuyết minh.
(văn bản: Truyện Kiều – kiệt tác của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du (bài làm của học sinh, có chỉnh sửa))

Gợi ý trả lời

Nhận xét chung

Bài thuyết minh *Truyện Kiều – kiệt tác của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du* có mục đích chính là cung cấp tri thức khách quan về tác giả và tác phẩm. Tuy nhiên, để bài viết sinh động, hấp dẫn và giàu sức thuyết phục, người viết đã kết hợp đan xen bốn yếu tố: tự sự, miêu tả, biểu cảm và nghị luận vào trong mạch thuyết minh. Có thể chỉ ra cụ thể như sau:

a) Yếu tố tự sự (kể)

- Được dùng khi người viết kể về cuộc đời, con người Nguyễn Du (quê hương, thời đại đầy biến động, những năm tháng lưu lạc, vốn sống phong phú của ông) và khi kể lại nguồn gốc ra đời của tác phẩm (Truyện Kiều được sáng tác dựa trên cốt truyện *Kim Vân Kiều truyện* của Thanh Tâm Tài Nhân).
- Yếu tố tự sự còn xuất hiện khi người viết thuật lại vắn tắt cốt truyện, số phận mười lăm năm lưu lạc, đoạn trường của Thúy Kiều.
- *Tác dụng:* giúp người đọc nắm được những thông tin cơ bản về tác giả, hoàn cảnh và nội dung cốt truyện một cách mạch lạc, làm nền cho việc đánh giá giá trị tác phẩm.

b) Yếu tố miêu tả (tả)

- Thể hiện khi người viết tái hiện, phác họa vẻ đẹp của nhân vật và bức tranh trong tác phẩm – thường gắn với việc dẫn ra những câu thơ tả người, tả cảnh của Nguyễn Du (như bức chân dung Thúy Vân, Thúy Kiều, hay cảnh thiên nhiên thấm đẫm tâm trạng).
- *Tác dụng:* làm cho đối tượng thuyết minh hiện lên cụ thể, sinh động, giúp người đọc hình dung được tài năng miêu tả bậc thầy của Nguyễn Du, tránh cho bài viết khô khan.

c) Yếu tố biểu cảm (bộc lộ cảm xúc)

- Bộc lộ qua những câu văn thể hiện niềm tự hào, trân trọng, ngợi ca và cảm phục của người viết đối với Nguyễn Du và Truyện Kiều (ví dụ các cách gọi, cách khẳng định đầy tình cảm: *đại thi hào dân tộc*, *kiệt tác*, *niềm tự hào của văn học Việt Nam*…).
- *Tác dụng:* truyền tới người đọc thái độ yêu mến, nâng niu di sản văn hóa dân tộc, khiến bài thuyết minh có giọng điệu ấm áp, lôi cuốn chứ không chỉ là thông tin lạnh lùng.

d) Yếu tố nghị luận (bàn luận, đánh giá)

- Đây là yếu tố đậm nét nhất, xuất hiện khi người viết bàn luận, lí giải và khẳng định giá trị của Truyện Kiều: giá trị hiện thực (tố cáo xã hội phong kiến bất công chà đạp con người), giá trị nhân đạo (thương xót, bênh vực, đề cao khát vọng và phẩm giá con người) và giá trị nghệ thuật (nghệ thuật xây dựng nhân vật, tả cảnh ngụ tình, ngôn ngữ và thể thơ lục bát đạt đến đỉnh cao).
- Người viết đưa ra lí lẽ và dẫn chứng để chứng minh vì sao Truyện Kiều xứng đáng là một kiệt tác.
- *Tác dụng:* tạo nên chiều sâu, tính thuyết phục cho bài viết, giúp người đọc hiểu được tầm vóc và sức sống lâu bền của tác phẩm.

Kết luận

Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự, miêu tả, biểu cảm và nghị luận trên nền thuyết minh khách quan đã làm cho bài viết vừa cung cấp đầy đủ tri thức, vừa sinh động, giàu cảm xúc và có sức thuyết phục cao. Đây cũng chính là đặc điểm nổi bật của kiểu bài thuyết minh về một tác phẩm văn học – luôn cần kết hợp thêm các yếu tố khác để làm sáng tỏ và tôn vinh giá trị của đối tượng được giới thiệu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.