Giải Câu hỏi trang 14 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: 711. Nỗi riêng riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng đĩa lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715. "Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Có chi ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc mối tình chi đây?"
Rằng: "Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
Hình dung bối cảnh của cuộc trao duyên (thời gian, không gian, hoàn cảnh của nhân vật).
Gợi ý trả lời
Hình dung bối cảnh của cuộc trao duyên
a) Thời gian
Cuộc trao duyên diễn ra vào ban đêm, lúc đêm đã về khuya. Các chi tiết trong đoạn thơ cho thấy rõ điều này:
- *"Dầu chong trắng đĩa lệ tràn thấm khăn"*: ngọn đèn dầu cháy suốt đêm đến mức dầu cạn "trắng đĩa", chứng tỏ thời gian đã khuya lắm.
- *"Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân"*: Thuý Vân đang ngủ thì thức giấc, cho thấy đây là giờ nghỉ ngơi ban đêm.
- *"Có chi ngồi nhẫn tàn canh"*: Thuý Kiều ngồi thức trắng cho đến tận canh tàn (gần sáng).
→ Thời gian: một đêm khuya, kéo dài gần tới sáng.
b) Không gian
Không gian là căn phòng khuê các của hai chị em Kiều – Vân, trong đêm tĩnh mịch, chỉ có ánh đèn dầu leo lét (*"Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han"*). Đó là không gian riêng tư, vắng lặng, phù hợp cho một cuộc tâm tình kín đáo, thiêng liêng giữa hai chị em.
c) Hoàn cảnh của nhân vật
- Gia đình Kiều gặp cơn gia biến (*"Cơ trời dâu bể đa đoan"*): cha và em bị bắt, nhà cửa tan tác. Để cứu cha và em, Kiều buộc phải bán mình chuộc cha, nghĩa là phải dứt bỏ mối tình đầu đẹp đẽ với Kim Trọng.
- Mối tình Kim – Kiều còn dang dở, chưa trọn vẹn (*"Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong"*). Kiều mang nặng nỗi đau phải phụ lời thề với người yêu (*"Để lòng thì phụ tấm lòng với ai"*).
- Tâm trạng Kiều: thao thức, đau khổ, giằng xé suốt đêm (*"Nỗi riêng riêng những bàn hoàn"*, *"Lòng đương thổn thức đầy"*), vừa thẹn thùng khó nói (*"Hở môi ra cũng thẹn thùng"*).
- Trước tình thế ấy, Kiều quyết định cậy nhờ em gái là Thuý Vân thay mình kết duyên với Kim Trọng để trả nghĩa cho chàng. Vì thế mới có hành động khác thường: chị lạy em, nhờ em "chịu lời" (*"Cậy em em có chịu lời, / Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa"*).
→ Bối cảnh trao duyên là một đêm khuya tĩnh lặng trong phòng riêng, khi gia đình tan vỡ, mối tình đầu dang dở, Thuý Kiều trong tâm trạng đau đớn, bế tắc đã phải mở lời nhờ em gái nối duyên với Kim Trọng. Bối cảnh ấy góp phần tô đậm tính chất éo le, bi kịch và sự hi sinh cao cả của nhân vật Thuý Kiều.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.