Giải Câu hỏi trang 13 SGK Ngữ văn 11

Gợi ý trả lời

Phân tích tâm trạng của Tràng và người "vợ nhặt" qua các biểu hiện bên ngoài

Trong đoạn trích, Kim Lân không trực tiếp kể lể nội tâm nhân vật mà chủ yếu để tâm trạng tự bộc lộ qua ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt. Có thể lần theo hai nhân vật như sau:

a) Nhân vật Tràng

- *Trên đường đưa "vợ" về xóm ngụ cư:*
- Nét mặt, điệu bộ: "mặt hắn có một vẻ gì phớn phở khác thường", "hắn tủm tỉm cười nụ một mình và hai mắt thì sáng lên lấp lánh". Những chi tiết này cho thấy niềm vui, niềm hạnh phúc, sự hãnh diện bất ngờ của một người đàn ông nghèo bỗng dưng "có vợ".
- Cử chỉ: Tràng "mua cho thị cái thúng con", đãi một chặp bốn bát bánh đúc, rồi còn bỏ ra hai hào mua dầu "vợ mới vợ miếc cũng phải cho nó sáng sủa một tí". Cử chỉ phóng tay, hào phóng khác hẳn thường ngày thể hiện tâm trạng vui sướng, trân trọng hạnh phúc của mình.
- Ngôn ngữ, thái độ: trước ánh mắt tò mò, trước lời trêu đùa của người trong xóm, Tràng không ngượng mà còn "thích chí", "cái mặt cứ vênh lên tự đắc với mình". Đó là niềm tự hào ngây ngô, hồn nhiên.

- *Khi về đến nhà và sáng hôm sau:*
- Tràng có lúc "chợn", lo lắng "thóc gạo này đến cái thân mình cũng chả biết có nuôi nổi không, lại còn đèo bòng" — tâm trạng thoáng băn khoăn, nhưng rồi "chậc, kệ", cho thấy khát vọng hạnh phúc đã thắng nỗi lo.
- Sáng hôm sau: Tràng thấy "trong người êm ái lửng lơ như người vừa ở trong giấc mơ đi ra", "bỗng nhiên thấy thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng", thấy mình "nên người", có bổn phận lo lắng cho vợ con sau này. Đây là bước chuyển biến tâm lí quan trọng: từ anh phu xe vô tư, Tràng trưởng thành, có ý thức trách nhiệm với gia đình.

b) Nhân vật người "vợ nhặt"

- *Trên đường về:*
- Điệu bộ, nét mặt: thị "cắp cái thúng con, đầu hơi cúi xuống, cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che khuất đi nửa mặt", "rón rén, e thẹn". Khác hẳn vẻ chao chát, chỏng lỏn, "cong cớn", "sưng sỉa" lúc ở ngoài chợ tỉnh. Sự thay đổi ấy cho thấy tâm trạng ngượng ngùng, tủi phận, ý thức về thân phận "theo không" của mình.
- Khi bị trẻ con và người lớn trong xóm nhìn, bàn tán, thị "ngượng nghịu, chân nọ bước díu cả vào chân kia" — biểu hiện của sự xấu hổ, tủi thân.

- *Khi về đến nhà Tràng:*
- Thị "đảo mắt nhìn chung quanh", thấy căn nhà rúm ró thì "nén một tiếng thở dài" — một chi tiết nhỏ nhưng diễn tả nỗi thất vọng thoáng qua và sự chấp nhận hoàn cảnh.
- Trước mặt bà cụ Tứ, thị "cúi mặt xuống, tay vân vê tà áo đã rách bợt" — vẫn giữ nét e thẹn, lễ phép, ý tứ của một người con dâu mới.

- *Sáng hôm sau:* thị dậy sớm quét tước, dọn dẹp nhà cửa, trở nên "hiền hậu đúng mực", không còn vẻ "chao chát chỏng lỏn" như trước. Điều đó cho thấy khi được cưu mang, có một mái ấm, người phụ nữ ấy đã tìm lại được bản chất dịu dàng, đảm đang của mình.

Kết luận: Bằng nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật qua biểu hiện bên ngoài — ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt — Kim Lân đã khắc họa tinh tế diễn biến tâm trạng của Tràng (vui sướng, hãnh diện, thoáng lo âu rồi trưởng thành) và của người vợ nhặt (chao chát ngoài chợ → e thẹn, tủi phận → hiền hậu, đảm đang khi có mái ấm). Qua đó, nhà văn làm nổi bật khát vọng hạnh phúc, niềm tin vào sự sống và tình người ấm áp của những con người nghèo khổ ngay giữa nạn đói thê thảm.