Giải Câu 5 trang 157 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Chỉ ra những kết hợp từ ngữ mà bạn cho là có tính chất khác thường trong bài thơ.
Gợi ý trả lời
Bài thơ: *Thời gian* (Văn Cao) — Thực hành đọc, Bài 2 "Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình", Ngữ văn 11 Kết nối tri thức, tập một.
Trong bài thơ, Văn Cao tạo ra nhiều kết hợp từ ngữ khác thường: nhà thơ ghép cái trừu tượng (thời gian, kỉ niệm, câu thơ, bài hát) với cái cụ thể, hoặc gắn cho sự vật những tính chất vốn không thuộc về nó, khiến hình ảnh thơ mới lạ và gợi nhiều liên tưởng.
a) "Thời gian qua kẽ tay": "thời gian" là khái niệm trừu tượng, vô hình, nhưng được hình dung như một dòng chảy, một chất lỏng/hạt cát *lọt qua kẽ tay*. Kết hợp này vật chất hoá thời gian, diễn tả sự trôi chảy âm thầm, không thể níu giữ.
b) "Làm khô những chiếc lá" (thời gian *làm khô*): thời gian được gán cho khả năng tác động như một tác nhân, làm úa tàn sự sống — gợi sự bào mòn, huỷ hoại của thời gian với vạn vật và với kí ức con người.
c) "Kỉ niệm trong tôi / Rơi / như tiếng sỏi / trong lòng giếng cạn": "kỉ niệm" (trừu tượng) được cho hành động *rơi* và được so sánh với *tiếng sỏi trong lòng giếng cạn* — một hình ảnh cụ thể, có âm thanh khô khốc, hun hút. Cách kết hợp này khiến sự phai mờ của kỉ niệm trở nên hữu hình và đầy ám ảnh.
d) "những câu thơ / còn xanh" và "những bài hát / còn xanh": "xanh" vốn chỉ màu sắc, trạng thái tươi non của cây lá, ở đây lại kết hợp với "câu thơ", "bài hát" (sản phẩm tinh thần). "Còn xanh" mang nghĩa ẩn dụ: vẫn tươi mới, sống mãi, không bị thời gian làm khô héo — đối lập với "những chiếc lá" bị "làm khô" ở trên.
đ) "đôi mắt em / như hai giếng nước": "đôi mắt" được so sánh với "hai giếng nước" — gợi chiều sâu, sự trong trẻo và sức sống vĩnh cửu của tình yêu, cái đẹp; đồng thời nối với hình ảnh "giếng" ở khổ trên để tạo sự tương phản (giếng cạn / giếng nước đầy).
Nhận xét chung: Những kết hợp khác thường ấy đều xoay quanh một cấu tứ: thời gian có thể làm khô héo, xoá mờ mọi thứ, nhưng nghệ thuật (thơ, nhạc) và tình yêu, cái đẹp thì vẫn "còn xanh", vẫn trường tồn. Chính sự lạ hoá trong cách dùng từ đã làm nổi bật tư tưởng đó.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.