Giải Bài 2 trang 155 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Lập bảng thống kê các khái niệm then chốt cần dùng để đọc hiểu những văn bản trong sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập một và giải thích ngắn gọn về từng khái niệm.
Gợi ý trả lời
## Bài 2 (trang 156) — Bảng thống kê các khái niệm then chốt để đọc hiểu văn bản trong SGK Ngữ văn 11, tập một (Kết nối tri thức)
Sách Ngữ văn 11, tập một gồm 5 bài học, mỗi bài gắn với một thể loại/kiểu văn bản và một cụm khái niệm công cụ riêng. Dưới đây là bảng thống kê các khái niệm then chốt theo từng bài và phần giải thích ngắn gọn (theo mục *Tri thức ngữ văn*).
### Bài 1 — Câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể
| Khái niệm | Giải thích ngắn gọn |
|---|---|
| Truyện ngắn hiện đại | Thể loại tự sự cỡ nhỏ, dung lượng ngắn, thường tập trung vào một tình huống, một khoảnh khắc đời sống; chi tiết cô đúc, giàu sức gợi, có khả năng "dồn nén" ý nghĩa. |
| Câu chuyện | Nội dung sự kiện được kể lại: gồm nhân vật, bối cảnh và chuỗi sự kiện sắp xếp theo trật tự thời gian tự nhiên — là chất liệu để tạo nên truyện kể. |
| Truyện kể | Hình thức tổ chức, trần thuật câu chuyện trong văn bản; gắn với người kể, mạch kể và cách sắp xếp sự kiện (có thể đảo trật tự, tỉnh lược…). |
| Người kể chuyện | "Người" đảm nhận việc kể: ngôi thứ nhất (xưng "tôi", tham gia câu chuyện) hoặc ngôi thứ ba (ẩn mình, có thể toàn tri). |
| Điểm nhìn | Vị trí, góc độ mà từ đó câu chuyện được quan sát, trần thuật và đánh giá (điểm nhìn bên ngoài / bên trong, của người kể / của nhân vật, có thể dịch chuyển). |
| Lời người kể chuyện và lời nhân vật | Hai thành phần ngôn ngữ của truyện: lời kể, tả, bình của người kể và lời nói, ý nghĩ của nhân vật (có thể đan xen, hòa lẫn). |
### Bài 2 — Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình
| Khái niệm | Giải thích ngắn gọn |
|---|---|
| Thơ trữ tình | Loại thơ bộc lộ trực tiếp cảm xúc, tâm trạng, tư tưởng của chủ thể trữ tình trước đời sống. |
| Tứ thơ (tứ) | Ý tưởng, mạch cảm xúc – tư tưởng cốt lõi, là "linh hồn" chi phối toàn bài thơ. |
| Cấu tứ | Cách nhà thơ hình thành và triển khai tứ thơ: lựa chọn, tổ chức hình ảnh, mạch cảm xúc, cách khai thác ý nghĩa — khâu then chốt, có tính khởi đầu của sáng tạo thơ. |
| Hình ảnh (trong thơ) | Sự tái hiện, tái tạo đối tượng đời sống bằng ngôn từ và các biện pháp tu từ, gợi lên trong tâm trí người đọc và thường mang nghĩa biểu tượng. |
### Bài 3 — Cấu trúc của văn bản nghị luận
| Khái niệm | Giải thích ngắn gọn |
|---|---|
| Văn bản nghị luận | Kiểu văn bản dùng lí lẽ, bằng chứng để bàn luận, thuyết phục người đọc về một vấn đề. |
| Luận đề | Vấn đề bao trùm, tư tưởng – quan điểm chính mà cả văn bản hướng tới làm sáng tỏ. |
| Luận điểm | Các ý kiến, quan điểm bộ phận triển khai cho luận đề. |
| Lí lẽ và bằng chứng | Lí lẽ: những lập luận, phân tích làm rõ luận điểm; bằng chứng: dẫn liệu thực tế, số liệu, ví dụ… xác thực cho lí lẽ. |
| Yếu tố bổ trợ | Các yếu tố thuyết minh, tự sự, biểu cảm được lồng vào để tăng sức thuyết phục, hấp dẫn cho văn bản nghị luận. |
### Bài 4 — Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình
| Khái niệm | Giải thích ngắn gọn |
|---|---|
| Truyện thơ | Tác phẩm tự sự được viết bằng thơ, vừa kể chuyện (có cốt truyện, nhân vật) vừa giàu chất trữ tình. |
| Truyện thơ dân gian | Truyện thơ do nhân dân sáng tác, lưu truyền (thường khuyết danh), phản ánh đời sống, tình cảm của tầng lớp bình dân. |
| Truyện thơ Nôm | Truyện thơ viết bằng chữ Nôm, phần lớn theo thể lục bát; gồm loại bình dân và loại bác học. |
| Yếu tố tự sự trong thơ trữ tình | Chi tiết, sự kiện, nhân vật… được đưa vào bài thơ trữ tình để làm điểm tựa bộc lộ cảm xúc. |
### Bài 5 — Nhân vật và xung đột trong bi kịch
| Khái niệm | Giải thích ngắn gọn |
|---|---|
| Bi kịch | Thể loại kịch thể hiện xung đột gay gắt giữa khát vọng cao đẹp của con người với hoàn cảnh/tình thế bi đát không thể vượt qua, thường kết thúc bằng thất bại hoặc cái chết của nhân vật. |
| Nhân vật bi kịch | Con người thường có phẩm chất, khát vọng cao đẹp nhưng mắc sai lầm hoặc rơi vào tình thế không lối thoát, dẫn tới kết cục đau thương. |
| Xung đột bi kịch | Mâu thuẫn căng thẳng, không thể điều hòa (giữa lí tưởng và thực tại, cá nhân và hoàn cảnh, cái mới và cái cũ…) tạo nên kịch tính và chi phối số phận nhân vật. |
> Nhận xét chung: Mỗi bài trong tập một trang bị một cụm "khái niệm công cụ" gắn với thể loại tương ứng — *truyện ngắn* (câu chuyện, điểm nhìn, người kể chuyện), *thơ trữ tình* (cấu tứ, hình ảnh, yếu tố tự sự), *văn nghị luận* (luận đề, luận điểm, lí lẽ – bằng chứng) và *bi kịch* (nhân vật, xung đột). Nắm vững những khái niệm này chính là nắm được "chìa khóa" để đọc hiểu đúng đặc trưng từng loại văn bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.