Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 3 trang 106 SGK Ngữ văn 11

Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nhận xét về tâm trạng của cô gái trên đường về nhà chồng và cách thể hiện tâm trạng ấy trong lời tiễn dặn 1.
(văn bản: Tiễn dặn người yêu (truyện thơ dân tộc Thái))

Gợi ý trả lời

Phân tích tâm trạng cô gái trên đường về nhà chồng và cách thể hiện (Lời tiễn dặn 1)

Trong *Lời tiễn dặn 1*, chàng trai tiễn người yêu đi lấy chồng, nhưng qua con mắt và lời kể của chàng, hình ảnh và tâm trạng của cô gái hiện lên rất rõ nét. Có thể nhận xét trên hai phương diện: tâm trạng của cô gái và cách nhà thơ (lời dân ca) thể hiện tâm trạng ấy.

a) Nhận xét về tâm trạng của cô gái

- Cô gái mang tâm trạng đau khổ, bịn rịn, lưu luyến và tuyệt vọng: bị ép duyên, phải về nhà chồng trong khi lòng vẫn hướng trọn về người yêu cũ. Bước chân đi mà lòng không muốn rời, cô cố ý đi chậm, ngoảnh lại, dừng chân chờ đợi với hi vọng mong manh người yêu kịp đến tiễn: "Chân bước xa lòng càng đau nhớ"; cô "vừa đi vừa ngoảnh lại", "vừa đi vừa ngoái trông", "chân bước xa lòng càng đau nhớ".
- Cử chỉ nấn ná ấy cho thấy cô níu kéo từng khoảnh khắc, không cam lòng với cuộc hôn nhân ép buộc. Hành động "ngắt lá ớt ngồi chờ", "ngắt lá cà ngồi đợi", "tới rừng lá ngón ngóng trông" thể hiện nỗi chờ mong khắc khoải và cả dự cảm bất hạnh (lá ngón – thứ lá độc gợi liên tưởng đến cái chết, đến bi kịch).
- Tâm trạng ấy là sự giằng xé giữa hiện thực phũ phàng (phải đi lấy chồng) và khát vọng tình yêu thủy chung (vẫn chờ, vẫn nhớ người cũ). Đó là nỗi đau của người con gái miền núi bị tước đoạt quyền tự do yêu đương.

b) Nhận xét về cách thể hiện tâm trạng

- Thể hiện qua hành động, cử chỉ bên ngoài: Thay vì trực tiếp giãi bày nội tâm, lời thơ khắc họa tâm trạng qua chuỗi hành động chậm rãi, nấn ná của cô gái (bước đi, ngoảnh lại, ngồi chờ, ngóng trông). Nội tâm được bộc lộ gián tiếp qua dáng điệu, bước chân – cách "tả cảnh ngụ tình", "lấy hành động tả tâm trạng" rất đặc trưng của dân ca.
- Hình ảnh thiên nhiên gắn với tâm trạng: các hình ảnh *lá ớt, lá cà, lá ngón, rừng ớt, rừng cà...* vừa là cảnh vật quen thuộc của núi rừng Tây Bắc, vừa là nơi cô gái dừng chân chờ đợi, nhuốm màu tâm trạng đau buồn, khắc khoải.
- Lối điệp cấu trúc, điệp từ ngữ và cách nói trùng điệp ("vừa đi vừa ngoảnh lại", "vừa đi vừa ngoái trông"; "ngắt lá... ngồi chờ", "ngắt lá... ngồi đợi") tạo nhịp điệu day dứt, kéo dài, diễn tả bước chân nặng nề và nỗi niềm quyến luyến không dứt.
- Giọng điệu trữ tình tha thiết cùng cách thể hiện tâm trạng cô gái qua cái nhìn đồng cảm của chàng trai khiến nỗi đau được soi chiếu từ hai phía, vừa chân thực vừa thấm thía, làm nổi bật sự gắn bó, đồng cảm sâu sắc của đôi lứa.

➡️ Kết luận: Tâm trạng cô gái trên đường về nhà chồng là tâm trạng đau khổ, lưu luyến, chờ mong và tuyệt vọng vì phải chia lìa người yêu. Cách thể hiện tâm trạng ấy giàu chất dân gian: khắc họa gián tiếp qua hành động nấn ná, qua hình ảnh thiên nhiên gợi cảm và lối điệp ngữ, điệp cấu trúc trùng điệp, tạo nên giọng điệu trữ tình da diết, thấm đẫm nỗi niềm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.