Giải Câu 5 trang 89 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hãy chỉ ra và phân tích giá trị đặc sắc của những biện pháp tu từ được tác giả sử dụng ở cuối văn bản.
(văn bản: Một thời đại trong thi ca - Hoài Thanh)
Gợi ý trả lời
Vị trí đoạn văn: Những biện pháp tu từ đặc sắc tập trung ở đoạn kết, khi Hoài Thanh nói về cách các nhà Thơ mới gửi gắm bi kịch của mình vào tiếng Việt: *"Bi kịch ấy họ gửi cả vào tiếng Việt. [...] Họ yêu vô cùng thứ tiếng trong mấy mươi thế kỉ đã chia sẻ vui buồn với cha ông. Họ dồn tình yêu quê hương trong tình yêu tiếng Việt. Tiếng Việt, họ nghĩ, là tấm lụa đã hứng vong hồn những thế hệ qua. [...] Họ tin rằng tiếng ta còn thì nước ta còn..."*
a) Phép điệp (điệp ngữ, điệp cấu trúc)
- Chủ ngữ "Họ" được lặp lại liên tiếp ở đầu nhiều câu: *Họ yêu... Họ dồn... Họ nghĩ... Họ tin...*. Ngoài ra còn điệp từ *"tình yêu"* ("tình yêu quê hương trong tình yêu tiếng Việt"), điệp *"còn"* ("tiếng ta còn... nước ta còn").
- Giá trị: tạo nên giọng văn tha thiết, trùng điệp như những đợt sóng cảm xúc dồn dập; nhấn mạnh tình yêu tiếng Việt vừa là tình cảm chung, thiêng liêng của cả một thế hệ nhà Thơ mới, vừa thể hiện niềm trân trọng, đồng cảm của chính tác giả.
b) Phép ẩn dụ
- Hình ảnh "Tiếng Việt là tấm lụa đã hứng vong hồn những thế hệ qua": tiếng Việt được ví ngầm như *tấm lụa* mềm mại, quý giá, nâng niu và lưu giữ linh hồn, tâm hồn của bao thế hệ cha ông.
- Giá trị: cách nói hàm súc, giàu hình tượng và chất thơ; biến một nhận định trừu tượng (vai trò của tiếng mẹ đẻ) thành hình ảnh cụ thể, gợi cảm, khiến tiếng Việt hiện lên vừa đẹp vừa thiêng liêng, gắn với cội nguồn dân tộc.
c) Liên tưởng tăng tiến và cách dẫn / mượn ý ("Truyện Kiều", "tiếng ta còn thì nước ta còn")
- Tác giả đẩy mạch ý theo lối tăng tiến: từ *tình yêu tiếng Việt* → *tình yêu quê hương* → *tinh thần nòi giống*; đồng thời mượn tinh thần câu nói nổi tiếng gắn "tiếng" với "nước" ("Truyện Kiều còn, tiếng ta còn; tiếng ta còn, nước ta còn").
- Giá trị: nâng tầm vấn đề từ chuyện thơ ca, ngôn ngữ lên tầm vận mệnh dân tộc, khẳng định các nhà Thơ mới tìm thấy chỗ dựa tinh thần và lòng tin vào sự trường tồn của giống nòi ngay trong tiếng mẹ đẻ.
d) Giọng điệu và sự kết hợp các biện pháp
- Sự phối hợp điệp ngữ + ẩn dụ + liên tưởng tăng tiến tạo nên chất văn chính luận trữ tình đặc sắc của Hoài Thanh: lập luận chặt chẽ mà vẫn mềm mại, giàu cảm xúc và hình ảnh.
- Giá trị chung: giúp đoạn kết vừa khái quát sâu sắc bi kịch và lẽ sống của cả một thế hệ thi nhân, vừa truyền được tình yêu tiếng Việt, tình yêu đất nước đến người đọc một cách thấm thía, để lại dư âm mạnh mẽ cho toàn bộ bài tiểu luận.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.