Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 2 trang 111 SGK Ngữ văn 11

Thực hành tiếng Việt   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong những cước chú tìm được theo bài tập 1, cách giải thích nào đối với nghĩa của từ được sử dụng nhiều hơn? Hãy lí giải nguyên nhân.

Gợi ý trả lời

Nhắc lại hai cách giải thích nghĩa của từ (theo SGK):

- Cách 1: Dùng một (hoặc một số) từ ngữ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích.
- Cách 2: Trình bày khái niệm mà từ biểu thị (miêu tả sự vật, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm… mà từ gọi tên).

a) Cách giải thích được dùng nhiều hơn:

Quan sát các cước chú tìm được ở bài tập 1, cách giải thích được sử dụng nhiều hơn là cách trình bày (nêu) khái niệm mà từ biểu thị. Hầu hết các cước chú đều diễn giải nội dung, miêu tả đặc điểm của đối tượng mà từ ngữ gọi tên, chứ không chỉ đặt bên cạnh một từ đồng nghĩa hay trái nghĩa.

b) Lí giải nguyên nhân:

- Những từ ngữ được chọn làm cước chú thường là từ khó, từ Hán Việt, từ cổ, từ địa phương, thuật ngữ, điển tích, điển cố hoặc tên riêng — đây là những từ ngữ ít gặp, không quen thuộc với phần đông người đọc.
- Với các từ ngữ như vậy, rất khó tìm được từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa tương đương về nghĩa; nếu có thì cũng khó bảo đảm giải thích chính xác và đầy đủ sắc thái, nội hàm của từ.
- Do đó, người biên soạn phải trình bày trực tiếp khái niệm, miêu tả nội dung mà từ biểu thị thì mới giúp người đọc hiểu đúng và trọn vẹn nghĩa của từ trong văn bản.
- Cách giải thích này cũng phù hợp với mục đích của cước chú là cung cấp thông tin cụ thể, rõ ràng, tránh gây hiểu lầm, nên được dùng phổ biến hơn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.