Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu 5 trang 110 SGK Ngữ văn 11

Cộng đồng và cá thể (An-be Anh-xtanh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Toát lên từ mạch ngầm văn bản là những đòi hỏi đối với mỗi cá nhân và đối với cả cộng đồng. Hãy làm rõ những đòi hỏi đó và nêu suy nghĩ của bạn.
(văn bản: Cộng đồng và cá thể – An-be Anh-xtanh)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Văn bản *Cộng đồng và cá thể* của An-be Anh-xtanh nhìn bề mặt là những suy tư về mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, nhưng ở "mạch ngầm" — tức lớp nghĩa chìm sau các lập luận — tác giả đặt ra một hệ thống *đòi hỏi* mang tính đạo lí đối với cả hai phía: mỗi cá nhân và cả cộng đồng. Có thể làm rõ như sau:

a) Những đòi hỏi đối với mỗi cá nhân

- Phải ý thức sâu sắc món nợ với cộng đồng. Anh-xtanh nhấn mạnh con người sống, suy nghĩ, cảm xúc được là nhờ "vô số" người khác — cả người đang sống lẫn người đã khuất. Từ đó, đòi hỏi ngầm với mỗi cá nhân là lòng biết ơn và tinh thần trách nhiệm: nhận bao nhiêu từ xã hội thì phải có ý thức cống hiến, trả lại bấy nhiêu, không được sống ích kỉ, thụ hưởng một chiều.

- Phải giữ được bản lĩnh, sự độc lập trong tư tưởng và nhân cách. Dù mang ơn cộng đồng, cá nhân không được hòa tan, không đánh mất mình, không chạy theo đám đông một cách mù quáng. Chính những cá nhân độc đáo, dám sáng tạo, dám khác biệt mới làm nên tiến bộ. Đòi hỏi ở đây là sự tự chủ về trí tuệ và đạo đức.

- Phải vươn tới những giá trị cao hơn vật chất. Anh-xtanh coi trọng *chân, thiện, mĩ*, coi khinh lối sống chỉ đeo đuổi tiện nghi, tiền tài, danh vọng. Cá nhân được đòi hỏi phải sống có lí tưởng, biết hướng đến cái đẹp, cái thiện và chân lí.

b) Những đòi hỏi đối với cả cộng đồng

- Phải trân trọng, bảo vệ và tạo điều kiện cho cá nhân phát triển. Vì mọi sáng tạo, phát minh, giá trị tinh thần đều bắt nguồn từ cá nhân, nên cộng đồng (xã hội, nhà nước) có nghĩa vụ tôn trọng tự do, nuôi dưỡng tài năng, không áp chế, không nghiền nát cá tính con người.

- Phải xây dựng một môi trường công bằng, nhân văn. Cộng đồng phải hướng tới việc giải phóng con người khỏi những ràng buộc phi lí, hạ thấp sự phân biệt, tạo cơ hội để mỗi người được là chính mình và cống hiến.

- Phải đặt mục tiêu là sự phát triển của con người, chứ không biến con người thành công cụ. Đây là lằn ranh đạo lí: cộng đồng tồn tại vì con người, không phải ngược lại.

c) Suy nghĩ của bản thân

Những đòi hỏi mà Anh-xtanh gợi ra vẫn còn nguyên giá trị. Mối quan hệ cá nhân — cộng đồng không phải là sự đối lập mà là sự *nương tựa hai chiều*: cá nhân có trách nhiệm với cộng đồng, và cộng đồng có bổn phận với cá nhân. Là một người trẻ, em thấy mình cần vừa biết ơn, cống hiến cho tập thể, vừa giữ gìn bản lĩnh và lí tưởng riêng; đồng thời xã hội cũng cần một môi trường dân chủ, công bằng để mỗi con người được phát triển trọn vẹn. Chỉ khi cả hai phía cùng làm tròn "đòi hỏi" của mình thì cộng đồng mới thực sự tiến bộ và nhân văn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.