Giải Bài 2 trang 79 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Quan sát hai văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
a. Những thông tin chính nào được trình bày trong văn bản Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo? Các thông tin được sắp xếp theo trình tự và bố cục như thế nào? Phân tích hiệu quả sử dụng phối hợp giữa phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ trong văn bản (đối chiếu với cách thể hiện thông tin của văn bản Trí thông minh nhân tạo).
b. Văn bản Huy Cận: Nhà thơ lớn của thơ Việt Nam hiện đại trình bày những thông tin chính nào về tác giả Huy Cận? So với nội dung trình bày về Huy Cận ở Bài 2 – Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình (sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập một), cách thể hiện thông tin của văn bản này có điểm gì khác biệt?
c. Hai văn bản trên được gọi là infographic (đồ hoạ thông tin). Theo bạn, có thể sử dụng hình thức trình bày này vào những hoạt động nào trong học tập?
(văn bản: Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo (infographic, TTXVN); Huy Cận: Nhà thơ lớn của thơ Việt Nam hiện đại (infographic, Hội Nhà văn; Sở VH,TT&DL Hà Tĩnh))
Trang có hai văn bản infographic:
1) Infographic "ỨNG DỤNG CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO" (Nguồn: TTXVN, https://infographics.vn). Dẫn: "Trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như y tế, giao thông, thương mại điện tử…"; "Trí tuệ nhân tạo (AI) là một ngành thuộc khoa học máy tính. AI là trí tuệ của máy móc do con người tạo nên, có thể tư duy và học hỏi như con người." Ở giữa là hình bộ não/quả cầu ghi "AI", xung quanh là 6 lĩnh vực ứng dụng:
- SẢN XUẤT: Dây chuyền sản xuất sử dụng rô-bốt công nghiệp.
- Y TẾ: Rô-bốt phẫu thuật; Quản lí hồ sơ điện tử.
- TIẾP THỊ: Chọn lọc đối tượng khách hàng để tiếp thị hiệu quả.
- GIAO THÔNG: Xe tự lái; Hệ thống điều tiết giao thông thông minh.
- TRỢ LÍ ẢO: AI học hỏi thói quen sinh hoạt và dự đoán cảm xúc của người dùng, giúp trợ lí ảo xử lí yêu cầu linh hoạt hơn.
- THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ: Phân tích hành vi khách hàng để đề xuất sản phẩm phù hợp; Hỗ trợ khách hàng thông qua chatbot*.
(* Phần mềm máy tính giúp tương tác/nói chuyện với từng khách hàng được thực hiện tự động 24/7.)
2) Infographic "HUY CẬN: NHÀ THƠ LỚN CỦA THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI" (Nguồn: Hội Nhà văn; Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh; TTXVN, infographics.vn). Dẫn: "Huy Cận là một trong những nhà thơ lớn, nhà hoạt động văn hoá xuất sắc của Việt Nam thế kỉ XX, trong đó đóng góp lớn nhất vẫn là văn hoá nghệ thuật." Có ảnh chân dung nhà thơ và khung thông tin:
- Nhà thơ Cù Huy Cận; Ngày sinh: 31/5/1919; Ngày mất: 19/2/2005; Quê quán: Hà Tĩnh.
- Khen thưởng: Được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt I (năm 1996).
- Các tác phẩm: Trời mỗi ngày lại sáng; Đất nở hoa; Chiến trường gần đến chiến trường xa; Ngày hằng sống, ngày hằng thơ; Hạt lại gieo.
- Một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới 1932-1945, nổi tiếng với tập Lửa thiêng, Vũ trụ ca.
- Thiên nhiên, quê hương đất nước là nguồn cảm hứng vô tận trong thơ ông.
- Một trong những vị Bộ trưởng đầu tiên của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà 1945, phụ trách Bộ Canh nông.
- Nhà thơ Việt Nam đầu tiên được bầu làm Viện sĩ Viện hàn lâm Thơ thế giới (năm 2001).
Kèm hình ảnh bìa các tập thơ: Đất nở hoa, Hạt lại gieo, Ngày hằng sống ngày hằng thơ.
Gợi ý trả lời
## a. Văn bản *Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo*
Những thông tin chính được trình bày:
- Khái niệm/giải thích về trí tuệ nhân tạo (AI): AI là một ngành thuộc khoa học máy tính, là trí tuệ của máy móc do con người tạo nên, có thể tư duy và học hỏi như con người.
- Các lĩnh vực ứng dụng cụ thể của AI trong đời sống: Sản xuất (rô-bốt công nghiệp trong dây chuyền), Y tế (rô-bốt phẫu thuật, quản lí hồ sơ điện tử), Tiếp thị (chọn lọc đối tượng khách hàng), Giao thông (xe tự lái, điều tiết giao thông thông minh), Trợ lí ảo (học thói quen, dự đoán cảm xúc người dùng), Thương mại điện tử (phân tích hành vi khách hàng, chatbot hỗ trợ 24/7).
Trình tự và bố cục sắp xếp thông tin:
- Bố cục theo kiểu tỏa tròn / đồng tâm (bố cục trung tâm – vệ tinh): ở trung tâm là hình bộ não–quả cầu ghi chữ "AI" cùng phần dẫn và định nghĩa khái quát; từ trung tâm tỏa ra sáu nhánh là sáu lĩnh vực ứng dụng xung quanh.
- Trình tự thông tin đi từ khái quát đến cụ thể: nêu khái niệm AI trước, rồi triển khai các lĩnh vực ứng dụng. Các lĩnh vực được đặt ngang hàng (quan hệ đồng đẳng), người đọc có thể đọc theo bất kì thứ tự nào, không bắt buộc tuyến tính.
Hiệu quả của việc phối hợp phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ:
- *Phương tiện ngôn ngữ* (các dòng chữ ngắn gọn, tên lĩnh vực in đậm, chú thích về chatbot) nêu chính xác, cô đọng nội dung thông tin, giải thích thuật ngữ khó.
- *Phương tiện phi ngôn ngữ* (hình bộ não/quả cầu "AI" ở trung tâm, các biểu tượng/hình minh họa cho từng lĩnh vực, màu sắc, đường nối, cách phân vùng) giúp thông tin trực quan, sinh động, dễ ghi nhớ, gợi liên tưởng nhanh về mỗi lĩnh vực.
- Sự phối hợp giữa hai loại phương tiện tạo hiệu quả truyền đạt thông tin nhanh, trực quan, hấp dẫn: chỉ cần nhìn tổng thể là nắm ngay "AI là gì" và "AI được dùng vào đâu". Hình ảnh và bố cục trung tâm nhấn mạnh vai trò hạt nhân của AI; các nhánh giúp phân loại, hệ thống hóa thông tin rõ ràng.
Đối chiếu với văn bản *Trí thông minh nhân tạo*: Văn bản *Trí thông minh nhân tạo* là văn bản thông tin trình bày chủ yếu bằng ngôn ngữ (các đoạn văn, câu chữ liền mạch, triển khai theo trình tự tuyến tính, phân tích sâu, lập luận chặt chẽ), nên chuyển tải được nội dung đầy đủ, chi tiết, có chiều sâu phân tích nhưng đòi hỏi người đọc đọc kĩ, theo trình tự. Ngược lại, infographic *Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo* kết hợp chữ với hình ảnh, biểu tượng, bố cục tỏa tròn, nên thông tin ngắn gọn, khái quát, trực quan, tiếp nhận nhanh nhưng không đi sâu phân tích. Mỗi cách có thế mạnh riêng: văn bản ngôn ngữ thiên về chiều sâu, infographic thiên về trực quan và tốc độ tiếp nhận.
## b. Văn bản *Huy Cận: Nhà thơ lớn của thơ Việt Nam hiện đại*
Những thông tin chính về tác giả Huy Cận được trình bày:
- Thông tin tiểu sử/lí lịch: tên thật Cù Huy Cận; ngày sinh 31/5/1919; ngày mất 19/2/2005; quê quán Hà Tĩnh.
- Vị trí, đánh giá: một trong những nhà thơ lớn, nhà hoạt động văn hóa xuất sắc của Việt Nam thế kỉ XX; nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới 1932–1945.
- Sự nghiệp văn học: nổi tiếng với tập *Lửa thiêng*, *Vũ trụ ca*; các tác phẩm tiêu biểu (*Trời mỗi ngày lại sáng*, *Đất nở hoa*, *Chiến trường gần đến chiến trường xa*, *Ngày hằng sống, ngày hằng thơ*, *Hạt lại gieo*); cảm hứng chủ đạo: thiên nhiên, quê hương đất nước.
- Hoạt động chính trị – xã hội: một trong những vị Bộ trưởng đầu tiên của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 1945, phụ trách Bộ Canh nông.
- Vinh danh, khen thưởng: Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt I (1996); nhà thơ Việt Nam đầu tiên được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Thơ thế giới (2001).
- Hình ảnh: ảnh chân dung nhà thơ và ảnh bìa một số tập thơ.
Điểm khác biệt về cách thể hiện so với Bài 2 – *Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình* (Ngữ văn 11, tập một):
- Ở Bài 2 tập một, thông tin về Huy Cận được trình bày bằng ngôn ngữ dưới dạng đoạn văn (phần giới thiệu tác giả), mang tính chất giới thiệu, phục vụ việc đọc hiểu một tác phẩm thơ cụ thể, nội dung chọn lọc gắn với đặc điểm phong cách, cấu tứ, hình ảnh thơ.
- Ở văn bản này, thông tin được trình bày dưới hình thức infographic (đồ họa thông tin), kết hợp kênh chữ (các dòng ngắn gọn, số liệu, mốc thời gian) với kênh hình (ảnh chân dung, ảnh bìa tập thơ, bố cục khung, màu sắc, biểu tượng). Thông tin được hệ thống hóa, cô đọng thành các mục/khung rời, trực quan, dễ nắm bắt tổng thể, thiên về cung cấp dữ kiện tiểu sử – sự nghiệp một cách bao quát.
- Khác biệt cốt lõi: một bên nghiêng về ngôn ngữ, trình bày liền mạch, có tính phân tích/giới thiệu; một bên kết hợp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, trình bày phân mảnh – trực quan – khái quát, giúp người đọc tiếp nhận nhanh các thông tin chính yếu về tác giả.
## c. Khả năng sử dụng infographic trong học tập
Infographic (đồ họa thông tin) có thể được sử dụng trong nhiều hoạt động học tập, chẳng hạn:
- Hệ thống hóa, tổng kết kiến thức sau một bài, một chương hoặc một chủ đề (ví dụ: sơ đồ hóa đặc điểm một thể loại, tóm tắt tác giả – tác phẩm, các giai đoạn văn học).
- Thuyết trình, báo cáo dự án học tập, bài tập nhóm: dùng infographic để trình bày kết quả tìm hiểu một cách trực quan, hấp dẫn.
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, sự kiện lịch sử – văn học, giới thiệu sách.
- Ghi chú, lập sơ đồ tư duy để ôn tập, ghi nhớ bài học.
- Trình bày số liệu, kết quả khảo sát, so sánh – đối chiếu trong các môn học khác (Lịch sử, Địa lí, Khoa học…).
- Làm sản phẩm học tập sáng tạo, tuyên truyền (áp phích, bảng tin lớp, poster cho hoạt động ngoại khóa).
Ưu điểm khi dùng infographic trong học tập: thông tin cô đọng, trực quan, dễ nhớ, dễ chia sẻ, kích thích hứng thú và phát triển năng lực tổng hợp, sáng tạo của người học.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.