Giải Bài 1 trang 35 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tóm tắt cốt truyện Chí Phèo theo trình tự thời gian cuộc đời nhân vật. Hãy đánh giá hiệu quả của việc phá vỡ trình tự này trong mạch trần thuật của tác phẩm.
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)
Gợi ý trả lời
## a) Tóm tắt cốt truyện *Chí Phèo* theo đúng trình tự thời gian cuộc đời nhân vật
- Nguồn gốc: Chí Phèo là đứa trẻ bị bỏ rơi bên cạnh một cái lò gạch cũ. Anh được người làng chuyền tay nhau nuôi: từ bà góa mù, đến bác phó cối, rồi bơ vơ đi ở hết nhà này nhà khác.
- Thời trai trẻ lương thiện: Lớn lên, Chí làm canh điền cho nhà lí Kiến (Bá Kiến). Anh là một nông dân hiền lành, chất phác, từng mơ ước giản dị: "có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải...". Khi bị bà ba bắt bóp chân, Chí thấy nhục chứ không thấy thích — chứng tỏ bản chất trong sạch, giàu lòng tự trọng.
- Bị đẩy vào tù: Vì ghen tuông vô cớ, Bá Kiến đẩy Chí vào tù. Nhà tù thực dân đã biến người nông dân lương thiện thành một kẻ lưu manh.
- Tha hóa thành "con quỷ dữ của làng Vũ Đại": Ra tù sau bảy, tám năm, Chí thay đổi cả nhân hình (đầu trọc, răng cạo trắng, mặt đen, đầy những sẹo) lẫn nhân tính. Anh trở thành tay sai cho Bá Kiến, chuyên rạch mặt ăn vạ, đâm thuê chém mướn, triền miên trong những cơn say và trở thành nỗi khiếp sợ của cả làng.
- Gặp Thị Nở và khát vọng hoàn lương: Trong một đêm say, Chí gặp Thị Nở. Sự chăm sóc mộc mạc, chân thành của Thị (nhất là bát cháo hành) đã thức tỉnh phần người trong Chí. Lần đầu tiên sau bao năm, anh nghe thấy âm thanh cuộc sống, nhớ lại ước mơ xưa và khao khát được trở về làm người lương thiện, mong Thị Nở sẽ mở đường cho anh.
- Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: Bà cô Thị Nở không cho cháu lấy Chí. Thị Nở trút lời bà cô rồi bỏ đi. Chí rơi vào tuyệt vọng, càng uống càng tỉnh, thấm thía nỗi đau bị cả xã hội cự tuyệt.
- Kết cục: Chí xách dao đến nhà Bá Kiến, đòi lương thiện, giết Bá Kiến rồi tự kết liễu đời mình. Ở cuối truyện, Thị Nở nhìn nhanh xuống bụng mình và thoáng thấy hình ảnh cái lò gạch cũ — gợi mở vòng đời bi kịch có thể lặp lại.
##
b) Đánh giá hiệu quả của việc phá vỡ trình tự thời gian trong mạch trần thuật
Nam Cao không kể theo trình tự trên. Tác phẩm mở đầu bằng cảnh Chí Phèo say rượu vừa đi vừa chửi, rồi mới dùng hồi tưởng, đan xen quá khứ – hiện tại để lần lượt dựng lại cuộc đời nhân vật. Cách tổ chức trần thuật phi tuyến tính ấy mang lại nhiều hiệu quả nghệ thuật:
- Tạo ấn tượng mạnh, cuốn hút ngay từ đầu: Mở truyện bằng tiếng chửi độc đáo khiến người đọc lập tức bị thu hút, đồng thời dựng ngay chân dung một kẻ tha hóa và hé lộ bi kịch bị cả làng, cả xã hội chối bỏ (chửi mà không ai đáp lại).
- Dồn nén và làm nổi bật bi kịch tha hóa: Đặt kết quả (con quỷ dữ) lên trước, rồi mới truy tìm nguyên nhân (người nông dân lương thiện bị tù đày), nhà văn khắc sâu sự đối lập nghiệt ngã giữa quá khứ và hiện tại, tô đậm quá trình bị hủy hoại cả nhân hình lẫn nhân tính.
- Hướng sự chú ý vào ý nghĩa tố cáo và nhân đạo: Việc đảo trật tự khiến người đọc không chỉ theo dõi "chuyện gì xảy ra" mà tập trung vào câu hỏi "vì sao" — vì sao một con người lương thiện lại bị đẩy đến bước đường cùng. Qua đó tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến tàn bạo đã cướp đi quyền làm người của người nông dân.
- Linh hoạt điểm nhìn, đi sâu tâm lí nhân vật: Trần thuật đan xen cho phép nhà văn tự do di chuyển điểm nhìn, lách sâu vào dòng ý thức, hồi ức và những biến chuyển tâm lí tinh vi của Chí Phèo (nhất là sau khi gặp Thị Nở), làm nhân vật hiện lên sống động, đa chiều.
- Kết cấu vòng tròn giàu sức gợi: Mở đầu bằng cái lò gạch cũ (nơi Chí bị bỏ rơi) và kết thúc cũng bằng hình ảnh lò gạch cũ hiện lên trong óc Thị Nở, tạo kết cấu đầu cuối tương ứng, gợi ra tính chất tất yếu, lặp lại của bi kịch "Chí Phèo" chừng nào xã hội ấy còn tồn tại — nâng sức khái quát và tố cáo của tác phẩm.
Kết luận: Việc phá vỡ trình tự thời gian là một dụng công nghệ thuật đặc sắc, góp phần tạo nên sức hấp dẫn, chiều sâu tâm lí và giá trị hiện thực – nhân đạo sâu sắc cho tác phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.