Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 3 trang 85 SGK Ngữ văn 10

Chữ bầu lên nhà thơ (Lê Đạt)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Ở phần 2 của văn bản, tác giả đã tranh luận với hai quan niệm khá phổ biến:

– Thơ gắn liền với những cảm xúc bột phát, "bốc đồng", làm thơ không cần cố gắng.

– Thơ là vấn đề của những năng khiếu đặc biệt, xa lạ với lao động lầm lũi và nỗ lực trau dồi học vấn.

Những lí lẽ, bằng chứng mà tác giả nêu lên đã thực sự thuyết phục chưa? Hãy nói rõ ý kiến của bạn.
(văn bản: Chữ bầu lên nhà thơ – Lê Đạt)

Gợi ý trả lời

## Bài 3 (trang 86) — *Chữ bầu lên nhà thơ* (Lê Đạt)

Yêu cầu: Ở phần 2 của văn bản, tác giả tranh luận với hai quan niệm phổ biến về thơ và lao động thơ. Đánh giá xem lí lẽ, bằng chứng tác giả nêu đã thực sự thuyết phục chưa.

### a) Nhắc lại hai quan niệm mà tác giả tranh luận

- Quan niệm 1: Thơ gắn với cảm xúc bột phát, "bốc đồng", làm thơ *không cần cố gắng* — thơ tự nhiên tuôn trào, không phải dụng công.
- Quan niệm 2: Thơ là chuyện của *năng khiếu đặc biệt* trời cho, xa lạ với lao động nhọc nhằn và việc trau dồi học vấn.

Cả hai quan niệm đều có điểm chung: hạ thấp (thậm chí phủ nhận) vai trò của lao động chữ nghĩa, sự khổ công và nỗ lực tự rèn trong sáng tạo thơ.

###

b) Những lí lẽ, bằng chứng tác giả nêu để bác lại

1. Khẳng định bản chất lao động của thơ: Lê Đạt tự nhận mình là *"phu chữ"*, coi làm thơ là một thứ lao động nặng nhọc, "làm chữ" chứ không phải chờ cảm hứng tự đến. Đây là một hình ảnh/ẩn dụ rất đắt, dồn trọng lượng của bài viết.
2. Phân biệt chữ trong đời sống và chữ trong thơ: nhà thơ phải làm cho con chữ mang một "nghĩa" mới, "tạo nghĩa" cho chữ — công việc ấy đòi hỏi dụng công, tìm tòi, không thể là sản phẩm của phút bốc đồng.
3. Dẫn ý kiến, tấm gương của các bậc thầy: tác giả viện đến những cây bút lớn (như Maiacốpxki với quan niệm "nghề thơ", hay những nhà thơ coi trọng khổ luyện) để chứng minh rằng ngay cả người tài cũng phải *lao tâm khổ tứ*, "nâng lên đặt xuống" từng chữ.
4. Chống lại sự ỷ lại vào năng khiếu: tác giả cho rằng không thể cậy tài mà bỏ qua lao động; nhà thơ phải không ngừng tự vượt mình, "đi" một con đường gian nan chứ không dừng lại ở vốn liếng trời cho.

###

c) Đánh giá: Những lí lẽ, bằng chứng ấy đã thuyết phục chưa?

Theo em, về cơ bản là thuyết phục, vì:

- Lí lẽ chặt chẽ, giàu sức nặng: tác giả không nói chung chung mà đặt lại đúng bản chất của thơ — thơ là *chữ*, mà chữ phải được lao động, được "bầu lên". Cách lập luận đi thẳng vào gốc rễ của hai quan niệm sai.
- Bằng chứng đáng tin: dẫn chứng lấy từ chính kinh nghiệm của một nhà thơ chuyên nghiệp và từ các tên tuổi lớn của thơ ca thế giới nên có tính thực chứng cao, khó bác bỏ.
- Ngôn ngữ, hình ảnh giàu tính thuyết phục cảm xúc: các hình ảnh "phu chữ", "bầu lên"… vừa cụ thể vừa gợi, khiến người đọc cảm nhận được sự nhọc nhằn của lao động thơ chứ không chỉ hiểu bằng lí trí.

###

d) Ý kiến riêng (có thể bổ sung chỗ chưa trọn vẹn)

Tuy nhiên, có thể thấy lập luận của tác giả thiên về đề cao lao động, khổ luyện mà nói ít về vai trò của *cảm xúc và năng khiếu*. Thực ra:

- Cảm xúc bột phát và năng khiếu không hề vô nghĩa — nó là *điểm khởi đầu, là chất liệu* của thơ.
- Điều tác giả muốn nhấn mạnh là: cảm xúc và năng khiếu ấy chỉ thành thơ hay khi được lao động chữ nghĩa nâng đỡ, mài giũa. Nói cách khác, Lê Đạt không phủ nhận hoàn toàn hai yếu tố kia mà *đặt lại đúng vị trí* của chúng.

Vì vậy, nếu hiểu đúng dụng ý ấy thì các lí lẽ, bằng chứng của tác giả là thuyết phục; chỉ cần lưu ý rằng một bài thơ hay là sự kết hợp hài hòa giữa năng khiếu, cảm xúc và lao động kiên trì của người "phu chữ".

> Kết luận: Lí lẽ và bằng chứng của Lê Đạt đã thực sự thuyết phục trong việc bác bỏ quan niệm "làm thơ không cần cố gắng" và "thơ xa lạ với lao động"; đồng thời khẳng định chân lí: *chính lao động chữ nghĩa bền bỉ mới "bầu" nên một nhà thơ đích thực.*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.