Giải Câu hỏi trang 82 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Phải chăng tác giả đã nhầm khi viết "ý tại ngôn tại"?
(văn bản: Chữ bầu lên nhà thơ (trích) - Lê Đạt)
Gợi ý trả lời
a) Xác định vấn đề: thành ngữ gốc và cách viết của Lê Đạt
- Thành ngữ quen thuộc trong lí luận văn học cổ điển là "ý tại ngôn ngoại" (ý ở ngoài lời), nghĩa là ý nghĩa, dư vị của câu thơ nằm *bên ngoài* con chữ, phần không nói ra mới là phần sâu xa nhất.
- Trong văn bản, Lê Đạt lại viết "ý tại ngôn tại" (ý ở tại lời). Thoạt nhìn có vẻ như tác giả đã chép sai, nhầm chữ "ngoại" thành "tại".
b) Khẳng định: tác giả KHÔNG nhầm, đây là dụng ý nghệ thuật
- Lê Đạt cố tình đổi chữ "ngoại" thành "tại" để nêu một quan niệm riêng về vai trò quyết định của chữ (ngôn ngữ) đối với nhà thơ — điều mà cả bài "Chữ bầu lên nhà thơ" hướng tới.
- Với Lê Đạt, nhà thơ làm việc trên và bằng chính con chữ: "chữ bầu lên nhà thơ", nhà thơ phải "phu chữ", lao động cật lực với ngôn ngữ. Vì vậy, với ông ý không nằm ở ngoài lời mà nằm ngay trong lời, trong bản thân con chữ đã được dụng công, nhào nặn.
- Cách viết "ý tại ngôn tại" vì thế là một lối chơi chữ, nhại lại thành ngữ quen thuộc để nhấn mạnh: giá trị của thơ kết tinh ngay ở chữ nghĩa, chứ không phải ở một ý tứ mơ hồ bên ngoài câu chữ.
c) Kết luận
- Đây không phải là sự nhầm lẫn mà là một cách diễn đạt có chủ ý, thể hiện quan niệm độc đáo, đề cao lao động chữ nghĩa của Lê Đạt. Sự "lệch" so với thành ngữ gốc chính là dấu hiệu để người đọc nhận ra tư tưởng riêng của tác giả về nghề thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.