Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 4 trang 81 SGK Ngữ văn 10

Yêu và đồng cảm (Phong Tử Khải)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tác giả đã nêu lên những lí lẽ, bằng chứng nào để khẳng định tầm quan trọng của sự đồng cảm trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật?
(văn bản: Yêu và đồng cảm (Phong Tử Khải))

Gợi ý trả lời

Mở ý: Trong văn bản *Yêu và đồng cảm*, Phong Tử Khải kết hợp hệ thống lí lẽ với những bằng chứng gần gũi, sinh động để khẳng định: sự đồng cảm là gốc rễ, là điều kiện cốt lõi của hoạt động sáng tạo nghệ thuật. Có thể hệ thống như sau:

a) Lí lẽ 1 — Người nghệ sĩ nhìn sự vật bằng con mắt đồng cảm, khác với cách nhìn vụ lợi, thực dụng của người thường:
Cùng một sự vật nhưng mỗi người nhìn theo một cách gắn với mục đích, nghề nghiệp riêng; chỉ người nghệ sĩ mới ngắm nhìn bằng tấm lòng đồng cảm, không vướng toan tính thực dụng.
- *Bằng chứng:* Cùng trước một cái cây, nhà khoa học quan tâm đến tính chất, trạng thái của nó; bác làm vườn để ý nó có tươi tốt, cần chăm bón ra sao; chú thợ mộc nghĩ gỗ tốt hay xấu, dùng được việc gì; chỉ riêng người họa sĩ là ngắm cái cây một cách "vô tư", chỉ chú ý đến dáng vẻ, hình thái của nó.

b) Lí lẽ 2 — Lòng đồng cảm của nghệ sĩ bao trùm vạn vật, không phân biệt sang hèn, hữu tri hay vô tri:
Nghệ sĩ đồng cảm với mọi vật, kể cả vật vô tri vô giác; nhờ đó tình cảm con người được thổi vào cảnh vật, khiến vạn vật trở nên có hồn.
- *Bằng chứng:* Nghệ sĩ có thể đồng cảm với cả cái bàn, cái ghế, bông hoa, ngọn cỏ, con chó, con mèo... Tấm lòng ấy rộng lớn, bình đẳng với mọi sự vật, khiến muôn loài vô tri cũng như biết nói, biết cười.

c) Lí lẽ 3 — Đồng cảm là cội nguồn của sáng tạo; thiếu nó thì không thể thành nghệ sĩ chân chính:
Chính nhờ lòng đồng cảm mà nghệ sĩ mới cảm nhận, thấu hiểu và tái hiện được đối tượng; mất đi sự đồng cảm thì không còn nghệ thuật chân chính.

d) Bằng chứng tiêu biểu nhất — hình ảnh trẻ thơ:
Tác giả lấy tấm lòng trẻ em làm dẫn chứng thuyết phục nhất: trẻ em có lòng đồng cảm phong phú, chân thành hơn cả người lớn — chúng trò chuyện với chim chóc, hoa cỏ, âu yếm với chó mèo, búp bê, đồ vật như những người bạn có sự sống. Từ đó tác giả khẳng định người nghệ sĩ thực chất là người giữ được tấm lòng hồn nhiên, trong trẻo, giàu đồng cảm như trẻ nhỏ.

Kết ý: Bằng cách kết hợp chặt chẽ lí lẽ với bằng chứng cụ thể, gần gũi (cái cây, đồ vật, trẻ thơ), Phong Tử Khải đã khẳng định đầy sức thuyết phục rằng đồng cảm là phẩm chất cốt lõi, là nền tảng của mọi sáng tạo nghệ thuật.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.