Giải Bài 7 trang 77 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Có thể đổi nhan đề của văn bản thành Sự sống và cái chết của các loài sinh vật trên Trái Đất được không? Vì sao?
(văn bản: Sự sống và cái chết — Trịnh Xuân Thuận)
Gợi ý trả lời
Trả lời: Không nên (không thể) đổi nhan đề thành "Sự sống và cái chết của các loài sinh vật trên Trái Đất".
a) Xét về phạm vi nội dung được phản ánh:
Nhan đề gốc *Sự sống và cái chết* có tính khái quát rất cao, bao trùm cả hai cấp độ:
- Sự sống và cái chết (sự xuất hiện rồi tuyệt chủng) của các loài sinh vật trên Trái Đất trong khoảng 3 tỉ năm tiến hóa.
- Nhưng rộng hơn, văn bản còn đặt vấn đề trong tầm vóc của cả vũ trụ: sự hình thành, vận động và kết thúc của các thiên thể, của chính vũ trụ; mối quan hệ giữa sự sống của con người, của muôn loài với quy luật chung của tự nhiên.
Nếu đổi thành *Sự sống và cái chết của các loài sinh vật trên Trái Đất* thì nhan đề chỉ còn giới hạn ở phạm vi các sinh vật trên Trái Đất, làm thu hẹp đối tượng và tầm khái quát mà văn bản hướng tới.
b) Xét về tư tưởng, thông điệp của văn bản:
Qua câu chuyện sự sống – cái chết của muôn loài, tác giả muốn gửi gắm suy ngẫm mang tính triết lí: sống và chết là quy luật tất yếu, phổ quát của mọi sự vật trong tự nhiên và vũ trụ, không riêng gì sinh vật trên Trái Đất. Nhan đề ngắn gọn *Sự sống và cái chết* vừa nêu đúng hai từ khóa trung tâm, vừa để ngỏ, gợi mở tầng nghĩa triết lí rộng lớn đó. Nhan đề dài hơn sẽ làm mất đi tính hàm súc, gợi mở và đóng khung cách hiểu của người đọc.
c) Xét về đặc điểm của nhan đề văn bản thông tin/khoa học:
Nhan đề cần ngắn gọn, cô đọng mà vẫn nêu bật được vấn đề cốt lõi. *Sự sống và cái chết* đáp ứng tốt yêu cầu này; còn nhan đề được đề xuất vừa dài dòng, vừa thừa thông tin (vì ngay trong văn bản đã triển khai rõ phạm vi), lại thiếu sức khái quát.
Kết luận: Không nên đổi nhan đề, vì nhan đề mới làm thu hẹp phạm vi phản ánh, giảm tính hàm súc – gợi mở và không bao quát được tầng ý nghĩa triết lí về quy luật sống – chết của cả vũ trụ mà tác giả gửi gắm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.