Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 1 trang 59 SGK Ngữ văn 10

Thực hành tiếng Việt: Biện pháp chêm xen, biện pháp liệt kê   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích tác dụng của biện pháp chêm xen được sử dụng trong các câu sau:

a. Thanh rút khăn lau mồ hôi trên trán – bên ngoài trời nắng gắt – rồi thong thả đi bên bức tường hoa thấp chạy thẳng đến đầu nhà.
(Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan)

b. Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân xinh xắn của Nga, ngày nào, đi trên đó.
(Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan)

c. Tuy nhiên, ông thường xuyên bị thanh tra Gia-ve (người luôn ngờ vực về nhân thân của ông) rình mò, theo dõi.
(Phần tóm tắt tác phẩm Những người khốn khổ)

Gợi ý trả lời

a. *Thanh rút khăn lau mồ hôi trên trán – bên ngoài trời nắng gắt – rồi thong thả đi bên bức tường hoa thấp chạy thẳng đến đầu nhà.*

- Thành phần chêm xen: "bên ngoài trời nắng gắt" (đặt giữa hai dấu gạch ngang).
- Tác dụng: bổ sung thông tin về hoàn cảnh, không gian – trời đang nắng gắt – làm rõ lí do Thanh phải lau mồ hôi, đồng thời tạo sự đối lập giữa cái nắng gắt bên ngoài với không gian mát mẻ, yên tĩnh trong khu vườn mà Thanh đang bước vào. Nhờ đó, câu văn vừa cung cấp thêm chi tiết, vừa gợi cảm giác dễ chịu, thong thả của nhân vật khi trở về mái nhà thân thuộc.

b. *Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân xinh xắn của Nga, ngày nào, đi trên đó.*

- Thành phần chêm xen: "ngày nào" (tách ra bằng dấu phẩy).
- Tác dụng: bổ sung thông tin về thời gian – gợi về quá khứ xa xăm, kỉ niệm đã qua. Cụm từ làm nổi bật dòng hồi tưởng, nỗi nhớ nhung bâng khuâng của Thanh về Nga; đồng thời tạo nhịp điệu chậm rãi, lắng đọng, giàu cảm xúc cho câu văn, diễn tả tâm trạng bồi hồi khi kỉ niệm xưa ùa về.

c. *Tuy nhiên, ông thường xuyên bị thanh tra Gia-ve (người luôn ngờ vực về nhân thân của ông) rình mò, theo dõi.*

- Thành phần chêm xen: "người luôn ngờ vực về nhân thân của ông" (đặt trong dấu ngoặc đơn).
- Tác dụng: bổ sung thông tin giải thích về nhân vật Gia-ve, giúp người đọc hiểu rõ lí do, động cơ khiến hắn rình mò, theo dõi nhân vật "ông" (Giăng Van-giăng). Nhờ phần chêm xen, câu văn vừa ngắn gọn ở mạch chính, vừa cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết mà không làm đứt mạch kể, giúp tóm tắt tác phẩm rõ ràng, mạch lạc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.