Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 5 trang 52 SGK Ngữ văn 10

Dưới bóng hoàng lan (Thạch Lam)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong *Dưới bóng hoàng lan*, nghệ thuật viết truyện của Thạch Lam biểu hiện rõ nhất qua cốt truyện, nhân vật hay lời kể? Hãy phân tích một trong ba yếu tố đó.
(văn bản: Dưới bóng hoàng lan – Thạch Lam)

Gợi ý trả lời

Mở đầu – Xác định yếu tố nổi bật nhất

Truyện ngắn *Dưới bóng hoàng lan* của Thạch Lam gần như không có cốt truyện theo nghĩa thông thường (không có tình huống gay cấn, không có xung đột, thắt nút – mở nút). Toàn bộ thiên truyện chỉ là chuyện Thanh trở về thăm bà sau quãng thời gian đi tỉnh, gặp lại khu vườn, ngôi nhà và cô Nga hàng xóm, rồi lại ra đi. Vì cốt truyện mờ nhạt, nhân vật cũng ít hành động, nên nghệ thuật viết truyện của Thạch Lam biểu hiện rõ nhất qua lời kể (giọng điệu trần thuật) – chính lời kể trữ tình, tinh tế, giàu chất thơ mới là nơi tài năng của nhà văn kết tinh. Dưới đây em phân tích yếu tố *lời kể*.

a) Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật

- Truyện được kể theo ngôi thứ ba, nhưng người kể chuyện hầu như *nhập hẳn vào điểm nhìn của nhân vật Thanh*. Mọi cảnh vật, âm thanh, hương thơm, kỉ niệm đều hiện ra qua cảm nhận của Thanh: "Thanh bước lên thềm, đặt vali trên chiếc trường kỉ, rồi ngẩng nhìn ra ngoài: mùi lá tươi non phảng phất trong không khí".
- Nhờ điểm nhìn bên trong này, lời kể không đứng ngoài thuật lại sự việc một cách khách quan mà *thấm đẫm cảm xúc, tâm trạng* của nhân vật, khiến người đọc như được sống cùng những rung động êm dịu trong lòng Thanh.

b) Giọng điệu trữ tình, nhẹ nhàng, giàu chất thơ

- Lời kể của Thạch Lam chậm rãi, êm ái, không ồn ào. Câu văn thường mềm mại, nhiều từ ngữ gợi cảm giác ("mát hẳn cả người", "êm đềm", "dịu ngọt", "phảng phất").
- Nhà văn đặc biệt chú ý đến những chi tiết nhỏ nhẹ tưởng như vụn vặt: mùi hương hoàng lan, bát nước chè tươi, con đường lát gạch Bát Tràng, mái tóc bà… Chính lối kể nâng niu cái bình dị ấy tạo nên chất thơ cho truyện, biến một câu chuyện "không có gì" thành một bài thơ văn xuôi về tình thân và quê nhà.

c) Lời kể đan xen tả cảnh – tả tình, hiện tại – quá khứ

- Lời kể thường xuyên chuyển từ miêu tả cảnh vật sang khơi gợi kỉ niệm: thấy cây hoàng lan, Thanh nhớ về tuổi thơ "ngày bé, Thanh thường ra nhặt hoa"; gặp Nga, Thanh sống lại những tình cảm trong trẻo thuở nào.
- Sự đan cài hiện tại và quá khứ ấy khiến mạch truyện không vận động theo sự kiện mà *vận động theo dòng cảm xúc, hoài niệm*. Đây chính là đặc trưng của lối "truyện không có chuyện" mà Thạch Lam sở trường.

d) Ngôn ngữ tinh tế, gợi nhiều hơn tả

- Tình cảm giữa Thanh và Nga được kể rất kín đáo, ý nhị: chỉ qua một cái nắm tay, câu nói bỏ lửng, mùi hoàng lan vương trên tóc – nhà văn không nói thẳng "họ yêu nhau" mà để người đọc tự cảm nhận.
- Lời kể vì thế *gợi nhiều hơn tả*, tạo dư ba, khiến truyện đọng lại dư vị man mác, bâng khuâng sau khi khép trang.

Kết luận

Như vậy, trong *Dưới bóng hoàng lan*, do cốt truyện mờ nhạt và nhân vật ít hành động, tài năng nghệ thuật của Thạch Lam bộc lộ rõ nhất ở lời kể: một lối trần thuật trữ tình, tinh tế, giàu chất thơ, nương theo điểm nhìn và dòng cảm xúc của nhân vật. Chính lời kể ấy đã làm nên phong cách truyện ngắn đặc trưng của Thạch Lam – nhẹ nhàng mà sâu lắng, "truyện không có chuyện" mà dư âm còn mãi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.