Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 1 trang 49 SGK Ngữ văn 10

Thu hứng (Cảm xúc mùa thu) - Đỗ Phủ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Mô tả một số đặc điểm cơ bản của thơ Đường luật (bố cục, cách gieo vần, luật bằng – trắc, phép đối) được thể hiện trong bài thơ Thu hứng.
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)

Gợi ý trả lời

Bài *Thu hứng* (bài 1) của Đỗ Phủ là một bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật (8 câu, mỗi câu 7 chữ). Các đặc điểm cơ bản của thơ Đường luật thể hiện rõ trong bài (xét trên phần phiên âm chữ Hán) như sau:

a) Bố cục

Bài thơ có thể chia theo hai cách:
- Theo bốn phần quen thuộc của bát cú: đề (câu 1–2), thực (câu 3–4), luận (câu 5–6), kết (câu 7–8).
- Theo nội dung (cách SGK nghiêng về): bốn câu đầu tả cảnh mùa thu nơi đất Quỳ Châu (rừng phong, núi Vu, sóng sông, mây ải), bốn câu sau bộc lộ tâm tình, nỗi nhớ quê của nhà thơ (khóm cúc, con thuyền, tiếng chày đập áo). Cảnh và tình hòa quyện, từ ngoại cảnh chuyển dần vào nội tâm.

b) Cách gieo vần

Gieo một vần duy nhất (độc vận), là vần bằng, ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8. Đó là vần *-âm*: *lâm – sâm – âm – tâm – châm*. (Câu 3, 5, 7 không gieo vần.)

c) Luật bằng – trắc

Bài làm theo luật trắc, vần bằng: căn cứ chữ thứ hai của câu 1 là *lộ* (thanh trắc) nên bài thuộc “luật trắc”. Bài tuân thủ quy tắc “nhất – tam – ngũ bất luận; nhị – tứ – lục phân minh” (các tiếng 2, 4, 6 trong mỗi câu phải đúng luật bằng–trắc), và các cặp câu liên kết với nhau bằng luật niêm (câu 1 niêm với câu 8, 2 với 3, 4 với 5, 6 với 7).

d) Phép đối

Đối chỉnh ở hai câu thực (3–4) và hai câu luận (5–6):
- Câu 3–4: *Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng* / *Tái thượng phong vân tiếp địa âm* (đối: giang gian ↔ tái thượng; ba lãng ↔ phong vân; kiêm thiên dũng ↔ tiếp địa âm).
- Câu 5–6: *Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ* / *Cô chu nhất hệ cố viên tâm* (đối: tùng cúc ↔ cô chu; lưỡng khai ↔ nhất hệ; tha nhật lệ ↔ cố viên tâm).

Phép đối chặt chẽ cả về từ loại, ý nghĩa và thanh điệu, tạo nên vẻ cân xứng, hàm súc đặc trưng của thơ Đường luật.

*(Lưu ý: bản dịch thơ của Nguyễn Công Trứ cũng giữ thể thất ngôn bát cú và có đối, song không thật chỉnh niêm luật như nguyên tác chữ Hán.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.