Giải Câu hỏi trang 48 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Hãy nhận diện phép đối trong cả nguyên tác và bản dịch nghĩa trong các cặp câu thơ 3 – 4 và 5 – 6.
(văn bản: Thu hứng (Cảm xúc mùa thu) - Đỗ Phủ)
Gợi ý trả lời
Bài thơ *Thu hứng* (bài 1) của Đỗ Phủ làm theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, nên hai cặp câu 3 – 4 (câu thực) và 5 – 6 (câu luận) bắt buộc phải đối nhau. Ta nhận diện phép đối ở cả nguyên tác (chữ Hán, phiên âm) lẫn bản dịch nghĩa như sau:
a) Cặp câu 3 – 4 (hai câu thực)
*Nguyên tác (phiên âm):*
> Giang gian ba lãng / kiêm thiên dũng,
> Tái thượng phong vân / tiếp địa âm.
Phép đối rất chỉnh, đối từng vế một:
- Giang gian (giữa lòng sông) đối với Tái thượng (trên cửa ải): đối về địa điểm, không gian (dưới thấp – trên cao, sông nước – quan ải).
- ba lãng (sóng nước) đối với phong vân (gió mây): đối về sự vật, hình ảnh thiên nhiên.
- kiêm thiên dũng (vọt lên tận lưng trời) đối với tiếp địa âm (sa sầm giáp mặt đất): đối về hướng vận động và không gian (trời – đất, vọt lên – sa xuống).
*Bản dịch nghĩa:*
> Giữa lòng sông, sóng vọt lên tận lưng trời,
> Trên cửa ải, mây sa sầm giáp mặt đất.
Bản dịch nghĩa vẫn giữ được phép đối về mặt ý nghĩa, hình ảnh: *lòng sông* đối *cửa ải*, *sóng* đối *mây*, *vọt lên tận lưng trời* đối *sa (sầm) giáp mặt đất*. Hai câu vẫn tạo được thế đối sóng đôi, dựng lên không gian vừa rộng vừa dữ dội của trời thu nơi biên ải.
b) Cặp câu 5 – 6 (hai câu luận)
*Nguyên tác (phiên âm):*
> Tùng cúc / lưỡng khai / tha nhật lệ,
> Cô chu / nhất hệ / cố viên tâm.
Phép đối cũng rất chỉnh:
- Tùng cúc (khóm cúc) đối với Cô chu (con thuyền lẻ loi): đối về sự vật.
- lưỡng khai (nở hai lần) đối với nhất hệ (buộc một lần): đối về số từ (*lưỡng* – hai / *nhất* – một) và hành động.
- tha nhật lệ (nước mắt ngày trước) đối với cố viên tâm (tấm lòng nhớ vườn cũ): đối về tình cảm, nỗi niềm.
*Bản dịch nghĩa:*
> Khóm cúc nở hoa đã hai lần (làm) tuôn rơi nước mắt ngày trước,
> Con thuyền lẻ loi buộc mãi tấm lòng nhớ nơi vườn cũ.
Bản dịch nghĩa vẫn giữ được phép đối về ý: *khóm cúc* đối *con thuyền*, *hai lần (nở)* đối *một lần (buộc)*, *nước mắt ngày trước* đối *tấm lòng nhớ vườn cũ*. Nhờ thế, nỗi buồn nhớ quê hương, nỗi cô đơn của nhà thơ được tô đậm qua thế đối xứng.
Nhận xét chung:
- Ở nguyên tác, phép đối hết sức cân chỉnh, đối đồng thời cả về từ loại, ý nghĩa, số tiếng (7 tiếng) và thanh điệu (bằng – trắc) đúng luật Đường thi.
- Ở bản dịch nghĩa, vì chuyển sang văn xuôi tiếng Việt nên chỉ còn giữ được phép đối về mặt ý nghĩa, hình ảnh, chứ không giữ được sự cân chỉnh về số tiếng, thanh điệu và luật bằng trắc như trong nguyên tác.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.