Giải Câu 3 trang 46 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Bài thơ của Chi-y-ô được triển khai xoay quanh phát hiện nào? Theo bạn, vì sao phát hiện này lại dẫn dắt nhân vật trữ tình sang “xin nước nhà bên”?
(văn bản: Chùm thơ hai-cư của Ba-sô, Chi-y-ô, Ít-sa)
Gợi ý trả lời
a) Bài thơ của Chi-y-ô được triển khai xoay quanh phát hiện nào?
Bài thơ:
> *"A! hoa triêu nhan
> dây gàu vương hoa bên giếng
> đành xin nước nhà bên."*
Tình huống của bài thơ: nhân vật trữ tình ra giếng múc nước (một việc sinh hoạt rất đỗi bình thường) thì bất ngờ phát hiện ra dây hoa triêu nhan (hoa bìm bìm / hoa bừng sáng buổi sớm) đã leo quấn vào chiếc dây gàu bên giếng, nở hoa.
Đó là một phát hiện về vẻ đẹp tươi non, mong manh của sự sống nơi thiên nhiên xuất hiện ngay giữa khung cảnh đời thường. Tiếng "A!" (ô-i) mở đầu chính là tiếng reo khẽ bật ra trước khoảnh khắc chợt nhận ra cái đẹp bất ngờ ấy. Như vậy, phát hiện trung tâm của bài thơ là: sự sống và cái đẹp của tự nhiên (đóa triêu nhan) đang hiện diện, nương náu ngay trên vật dụng con người định dùng — một mối giao hòa, nương tựa lẫn nhau giữa con người và thiên nhiên.
b) Vì sao phát hiện này lại dẫn dắt nhân vật trữ tình sang "xin nước nhà bên"?
Từ phát hiện trên, có thể lí giải hành động "đành xin nước nhà bên" như sau:
- Thái độ nâng niu, trân trọng cái đẹp mong manh của sự sống. Hoa triêu nhan sớm nở tối tàn, lại đang quấn trên dây gàu. Nếu rút dây lên múc nước, nhân vật trữ tình sẽ làm đứt, làm hỏng đóa hoa. Vì không nỡ chạm vào, không nỡ hủy hoại vẻ đẹp tinh khôi vừa phát hiện, nên con người chủ động nhường chỗ, chấp nhận phiền phức mà sang xin nước nhà bên.
- Tinh thần tôn trọng và hòa hợp với thiên nhiên. Con người không coi mình là trung tâm, không áp đặt lên tự nhiên vì nhu cầu của mình; trái lại, sẵn sàng thay đổi, nhường nhịn để sự sống bé nhỏ được tiếp tục. Đây chính là cái nhìn thấm đẫm tinh thần Thiền và quan niệm thẩm mĩ của thơ hai-cư: nâng niu từng khoảnh khắc, từng sinh thể nhỏ bé của tạo vật.
- Chữ "đành" cho thấy một sự lựa chọn có ý thức và đầy tình: dù bất tiện, con người vẫn vui lòng "đành" chịu để giữ trọn vẹn vẻ đẹp của đóa hoa.
→ Như vậy, phát hiện về vẻ đẹp mong manh của hoa triêu nhan đã đánh thức trong nhân vật trữ tình tình yêu, sự trân trọng thiên nhiên, khiến con người tự nguyện ứng xử nhân hậu, tế nhị — đó là lí do tự nhiên dẫn đến hành động "xin nước nhà bên".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.