Giải Câu 2 trang 46 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Xác định mối quan hệ giữa hình ảnh trung tâm trong bài thơ của Ba-sô với các yếu tố thời gian và không gian.
(văn bản: Chùm thơ hai-cư của Ba-sô, Chi-y-ô, Ít-sa)
Gợi ý trả lời
Bài thơ của Ba-sô:
> Trên cành khô
> cánh quạ đậu
> chiều thu.
Hình ảnh trung tâm: Hình ảnh trung tâm của bài thơ là cánh quạ (con quạ) đậu trên cành khô — điểm nhấn thu hút mọi sự chú ý, là "linh hồn" của bức tranh thơ.
Mối quan hệ của hình ảnh trung tâm với thời gian và không gian:
a) Với yếu tố thời gian ("chiều thu"): Thời gian được xác định là buổi *chiều mùa thu* — thời khắc ngày sắp tàn, ánh sáng lụi dần, lại là mùa của sự úa tàn, rụng lá. Cánh quạ đậu bất động trong khoảnh khắc ấy càng tô đậm cảm giác tĩnh lặng, hiu hắt, cô tịch. Hình ảnh trung tâm và thời gian hòa điệu, tương hợp với nhau để cùng gợi nỗi buồn vắng, quạnh quẽ.
b) Với yếu tố không gian ("cành khô"): Không gian hiện ra qua hình ảnh *cành khô* — khẳng khiu, trơ trụi, nhỏ hẹp. Trên nền không gian ấy, cánh quạ (màu đen) nổi bật lên như một chấm lặng giữa cảnh vật tiêu điều. Không gian cành khô làm bệ đỡ, làm nổi bật hình ảnh trung tâm; ngược lại, cánh quạ đậu khiến không gian càng thêm vắng lặng, cô liêu.
c) Quan hệ tổng hòa — sự tương giao, hòa hợp: Màu đen của cánh quạ, sự tàn úa của cành khô và ánh chiều thu đang tắt dần cùng tụ lại trong một bức tranh thống nhất. Hình ảnh trung tâm tuy nhỏ bé nhưng là tiêu điểm làm sống dậy cả không gian và thời gian; còn thời gian, không gian lại tôn hình ảnh trung tâm thành biểu tượng cho cái tĩnh lặng, u buồn. Qua mối quan hệ gắn bó, hô ứng ấy, bài thơ thể hiện cảm thức thẩm mĩ sabi (u tịch, vắng lặng, đơn sơ) rất đặc trưng của thơ hai-cư Nhật Bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.