Giải Bài 2 trang 26 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại đoạn 3 của văn bản Bình Ngô đại cáo (từ "Ta đây:" đến "Dùng quân mai phục, lấy ít địch nhiều."), lập bảng hoặc vẽ sơ đồ liệt kê các điển tích và nêu tác dụng biểu đạt của chúng theo gợi ý sau:
| STT | Điển tích | Tác dụng biểu đạt |
| --- | --- | --- |
| 1 | | |
(văn bản: Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
Bài 2. Đọc lại đoạn 3 của *Bình Ngô đại cáo* (từ "Ta đây:" đến "Dùng quân mai phục, lấy ít địch nhiều."), ta lập được bảng liệt kê các điển tích và tác dụng biểu đạt như sau:
| STT | Điển tích | Tác dụng biểu đạt |
| --- | --- | --- |
| 1 | Nếm mật nằm gai (ngọa tân thường đảm) — mượn chuyện Việt Vương Câu Tiễn thời Xuân Thu, sau khi thua trận đã nằm trên củi gai, nếm mật đắng để nuôi chí phục thù. | Khắc họa những gian khổ mà Lê Lợi tự nguyện chịu đựng cùng ý chí bền bỉ, quyết tâm sắt đá trả thù nhà, đền nợ nước trong buổi đầu khởi nghĩa. |
| 2 | Quên ăn vì giận (phát phẫn vong thực) — mượn ý Khổng Tử tự nói mình phấn chí đến mức quên cả ăn. | Thể hiện Lê Lợi ngày đêm trăn trở, dốc hết tâm trí nghiền ngẫm binh thư, sách lược, suy xét lẽ hưng phế để lo nghiệp lớn cứu nước. |
| 3 | Cỗ xe cầu hiền… còn dành phía tả (hư tả dĩ đãi) — người xưa để trống chỗ ngồi tôn quý bên trái cỗ xe nhằm chờ đón, rước người hiền tài (như Tín Lăng Quân đời Chiến Quốc). | Diễn tả tấm lòng khao khát, thái độ trân trọng, mong mỏi chiêu mộ người tài đức ra giúp sức giữa lúc "tuấn kiệt như sao buổi sớm, nhân tài như lá mùa thu". |
| 4 | Dựng cần trúc ngọn cờ phấp phới (yết can vi kỳ) — mượn chuyện khởi nghĩa của Trần Thắng, Ngô Quảng cuối đời Tần, dân nghèo "giương sào làm cờ" nổi dậy. | Nhấn mạnh tính chất nhân dân sâu sắc của khởi nghĩa Lam Sơn và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân "bốn cõi một nhà". |
| 5 | Hòa nước sông chén rượu ngọt ngào (đầu lao hưởng sĩ) — mượn chuyện vị tướng được biếu rượu quý đã đổ xuống đầu nguồn sông để cả ba quân cùng được chia hưởng. | Ca ngợi tinh thần đồng cam cộng khổ, tình đoàn kết keo sơn, gắn bó giữa chủ tướng và binh sĩ "một lòng phụ tử" như cha con. |
Nhận xét chung về tác dụng: Việc vận dụng dày đặc, tự nhiên các điển tích Hán học vừa làm cho lời văn trang trọng, hàm súc, giàu sức khái quát; vừa nâng tầm vóc cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và hình tượng người anh hùng Lê Lợi ngang với những gương sáng trong lịch sử; đồng thời bộc lộ chiều sâu tư tưởng, tình cảm và tài năng nghệ thuật của Nguyễn Trãi.
*(Lưu ý: những chỗ như "Linh Sơn lương hết", "Khôi Huyện quân không một đội" là nhắc địa danh, sự kiện có thật của nghĩa quân Lam Sơn, không phải điển tích nên không đưa vào bảng.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.