Giải Câu 4 trang 23 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Cuộc sống của con người được nhà thơ tái hiện qua những âm thanh, hình ảnh nào? Phân tích mối liên hệ giữa khung cảnh ấy với ước nguyện của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ cuối.
(văn bản: Bảo kính cảnh giới, bài 43 (Nguyễn Trãi))
Gợi ý trả lời
a) Những âm thanh, hình ảnh tái hiện cuộc sống con người
- Âm thanh:
- *"Lao xao chợ cá làng ngư phủ"* — tiếng lao xao, ồn ã vọng lại từ chợ cá nơi làng chài. Từ láy lao xao gợi âm thanh của cuộc sống lao động, buôn bán tấp nập, no đủ, thanh bình.
- *"Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương"* — tiếng ve kêu inh ỏi, râm ran lúc chiều tà, được ví như tiếng đàn (cầm ve). Từ láy dắng dỏi gợi âm thanh rộn rã, sôi động của buổi chiều hè.
- Hình ảnh:
- *Chợ cá, làng ngư phủ* — hình ảnh sinh hoạt đời thường, cuộc sống lao động của người dân.
- *Lầu tịch dương* — mái lầu trong ánh nắng chiều, gợi không gian làng quê lúc hoàng hôn.
→ Nhà thơ cảm nhận bức tranh cuộc sống không chỉ bằng thị giác mà còn bằng thính giác, đón nhận cả những âm thanh đời thường. Qua âm thanh lao xao của chợ cá, tác giả gợi lên cuộc sống ấm no, yên vui, trù phú của nhân dân. Dù là lúc chiều tà (thời điểm sự vật thường tàn lụi), cảnh vật và cuộc sống vẫn tràn đầy sức sống, rộn ràng.
b) Mối liên hệ giữa khung cảnh với ước nguyện trong hai câu kết
Hai câu cuối:
> *Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,*
> *Dân giàu đủ khắp đòi phương.*
- Nhà thơ mượn điển tích Ngu cầm — cây đàn của vua Ngu Thuấn, người từng gảy khúc *Nam phong* ca ngợi cảnh thái bình, nhân dân no ấm. Ông ước ao có được cây đàn ấy để gảy lên khúc ca về cuộc sống hạnh phúc, mong "dân giàu đủ khắp đòi phương" (nhân dân khắp mọi nơi đều giàu có, đủ đầy).
- Mối liên hệ: Chính khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống và âm thanh lao xao của cuộc sống no đủ, thanh bình nơi làng chài đã khơi dậy, nuôi dưỡng ước nguyện ấy. Từ niềm vui trước cuộc sống ấm no của một vùng quê, nhà thơ nâng lên thành khát vọng lớn lao: mong cho mọi người dân ở khắp bốn phương đều được sống trong cảnh giàu đủ, thái bình.
→ Khung cảnh ngày hè (cảnh vật + cuộc sống con người) là điểm tựa, nguồn cảm hứng cho ước nguyện; còn ước nguyện là sự thăng hoa, kết tinh của tấm lòng nhà thơ. Qua đó bộc lộ vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi: yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống gắn liền với tấm lòng ưu ái, luôn hướng về dân, về nước — lúc nào cũng đặt hạnh phúc của nhân dân lên trên hết, ngay cả khi đã lui về ở ẩn, "hóng mát thuở ngày trường".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.