Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 12 SGK Ngữ văn 10

Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có.
Vậy nên:
Lưu Cung tham công nên thất bại,
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong.
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô,
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã.
Việc xưa xem xét,
Chứng cớ còn ghi.

Vừa rồi:
Nhân họ Hồ chính sự phiền hà,
Để trong nước lòng dân oán hận.
Quân cuồng Minh thừa cơ gây hoạ,
Bọn gian tà bán nước cầu vinh.
Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.
Dối trời lừa dân đủ muôn nghìn kế,
Gây binh kết oán trải hai mươi năm.

Tâm trạng phẫn uất của tác giả trước tội ác của kẻ thù đã được thể hiện như thế nào?

Gợi ý trả lời

a) Tố cáo âm mưu và tội ác của giặc Minh qua lời lẽ đanh thép

Mở đầu đoạn "Vừa rồi", Nguyễn Trãi vạch trần bản chất xảo trá, phi nghĩa của kẻ thù. Giặc Minh mượn cớ "phù Trần diệt Hồ" ("Nhân họ Hồ chính sự phiền hà") để "thừa cơ gây hoạ", lộ rõ dã tâm cướp nước. Cách gọi "quân cuồng Minh", "bọn gian tà bán nước cầu vinh" mang sắc thái khinh bỉ, căm giận, thể hiện thái độ lên án gay gắt của tác giả.

b) Khắc hoạ tội ác dã man bằng hình ảnh giàu sức gợi và giọng điệu uất nghẹn

Tâm trạng phẫn uất dồn nén mạnh nhất ở hai câu:

- "Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ."

Tác giả dùng hình ảnh cụ thể, tàn khốc ("nướng", "vùi") cùng các từ chỉ người dân vô tội ("dân đen", "con đỏ") để tố cáo tội ác diệt chủng của giặc. Phép đối (nướng – vùi, trên – dưới, ngọn lửa – hầm) và các động từ mạnh làm nổi bật sự hủy diệt man rợ, khơi dậy nỗi đau và lòng căm thù. Hình ảnh mang tính khái quát, biến tội ác thành bản cáo trạng đanh thép trước trời đất.

c) Nhấn mạnh mức độ và thời gian tội ác bằng phép tăng tiến, cường điệu

- "Dối trời lừa dân đủ muôn nghìn kế,
Gây binh kết oán trải hai mươi năm."

Các số từ phóng đại "muôn nghìn kế", "hai mươi năm" cùng phép liệt kê, đối xứng cho thấy tội ác chồng chất, kéo dài, bao trùm. "Dối trời lừa dân" tố cáo sự bất nhân, bất nghĩa, còn "gây binh kết oán" cho thấy lòng dân oán hận ngút trời. Giọng văn chính luận sắc bén hoà cùng cảm xúc trữ tình, biến nỗi phẫn uất cá nhân thành tiếng nói căm phẫn của cả dân tộc.

Kết luận: Bằng nghệ thuật liệt kê, đối lập, hình ảnh giàu sức tố cáo, các động từ mạnh và số từ cường điệu, cùng giọng điệu khi khinh bỉ, khi uất nghẹn, Nguyễn Trãi đã thể hiện sâu sắc tâm trạng phẫn uất, đau xót trước tội ác của giặc Minh, đồng thời khẳng định lập trường nhân nghĩa và tinh thần dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.