Giải Câu hỏi trang 11 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Theo bạn, một tác phẩm được nhìn nhận là bản tuyên ngôn độc lập của một dân tộc thường ra đời trong hoàn cảnh nào và có những đặc điểm gì?
(văn bản: Bình Ngô đại cáo (Đại cáo bình Ngô) - Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
Gợi ý trả lời câu hỏi (trang 12, trước khi đọc)
Đây là câu hỏi "trước khi đọc" nhằm huy động trải nghiệm, hiểu biết của người đọc về thể loại "tuyên ngôn độc lập". Có thể trình bày theo hai ý:
a) Hoàn cảnh ra đời
Một tác phẩm được nhìn nhận là bản tuyên ngôn độc lập của một dân tộc thường ra đời vào những thời điểm trọng đại của lịch sử:
- Khi dân tộc vừa giành lại được độc lập, chủ quyền sau một cuộc đấu tranh chống ngoại xâm (ví dụ: *Bình Ngô đại cáo* ra đời sau khi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, quân Minh bị quét sạch).
- Khi cần khẳng định, tuyên bố trước toàn dân và trước kẻ thù về quyền tồn tại độc lập, tự chủ của đất nước.
- Thường gắn với một bước ngoặt: lập quốc, mở ra một thời kì / triều đại mới, hoặc đánh dấu sự chấm dứt ách đô hộ, xâm lược.
b) Những đặc điểm thường có
- Về nội dung: khẳng định chủ quyền, nền độc lập và vị thế ngang hàng của dân tộc (lãnh thổ, lịch sử, văn hiến, phong tục…); nêu cao tư tưởng, lẽ phải (chính nghĩa, nhân nghĩa) làm cơ sở cho quyền độc lập; tố cáo, lên án tội ác của kẻ thù xâm lược; tổng kết, khẳng định thắng lợi và ý chí bảo vệ nền độc lập lâu dài.
- Về giọng điệu, tính chất: mang tính chất trang trọng, hùng hồn, đĩnh đạc; có tầm vóc như lời tuyên bố chính thức, thiêng liêng của cả một dân tộc chứ không phải tiếng nói cá nhân.
- Về giá trị: vừa là văn kiện lịch sử - chính trị, vừa là áng văn chương giàu cảm xúc và sức thuyết phục; có ý nghĩa cổ vũ tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc.
(Đây là câu hỏi nêu ý kiến cá nhân nên câu trả lời có thể linh hoạt, miễn hợp lí và gắn được với trường hợp *Bình Ngô đại cáo*.)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.