Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 3 trang 10 SGK Ngữ văn 10

Tác gia Nguyễn Trãi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu cảm nhận của bạn về tâm hồn Nguyễn Trãi qua những bài thơ viết về thiên nhiên.
(văn bản: Tác gia Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Cảm nhận về tâm hồn Nguyễn Trãi qua những bài thơ viết về thiên nhiên

Qua những bài thơ viết về thiên nhiên (tiêu biểu trong *Quốc âm thi tập* và *Ức Trai thi tập*), có thể cảm nhận rõ một tâm hồn Nguyễn Trãi vừa tinh tế, yêu đời, vừa thanh cao và nặng lòng với dân với nước. Có thể thấy điều đó ở những phương diện sau:

a) Một tâm hồn yêu thiên nhiên tha thiết, tinh tế và giao hòa với tạo vật

Nguyễn Trãi đón nhận thiên nhiên bằng tất cả các giác quan và bằng một tình yêu đằm thắm. Thiên nhiên trong thơ ông không chỉ là đối tượng để ngắm nhìn mà trở thành người bạn tri âm, nơi nương náu của tâm hồn: cây chuối, hoa sen, cây tùng, chim hót, ao sen, bè rau muống… Những hình ảnh bình dị, gần gũi của làng quê, của đời sống thôn dã được ông quan sát và miêu tả một cách tinh tế, tràn đầy sức sống ("Hòe lục đùn đùn tán rợp giương / Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ…" — *Cảnh ngày hè*). Thiên nhiên hiện lên vận động, có hồn, chứng tỏ một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, luôn rộng mở để giao cảm với tạo vật.

b) Một tâm hồn thanh cao, trong sạch, vượt lên danh lợi tầm thường

Khi tìm về với thiên nhiên, Nguyễn Trãi gửi gắm ở đó cốt cách cao đẹp của mình. Ông thường mượn những hình tượng thiên nhiên có ý nghĩa biểu tượng — tùng, cúc, trúc, mai, sen — để nói lên chí khí, phẩm chất thanh cao, khí tiết cứng cỏi, không chịu luồn cúi trước cường quyền, danh lợi. Sống giữa thiên nhiên ở Côn Sơn, ông tìm thấy sự thanh thản, tự do, một đời sống hòa hợp với tự nhiên và giữ trọn sự trong sạch của nhân cách ("Côn Sơn suối chảy rì rầm / Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai…").

c) Một tâm hồn tuy ẩn dật mà vẫn luôn canh cánh nỗi niềm với dân, với nước

Đây là nét đẹp cảm động và sâu sắc nhất. Dù lui về ở ẩn, hòa mình giữa thiên nhiên, Nguyễn Trãi vẫn không phút nào nguôi quên trách nhiệm với đời, với nhân dân. Tình yêu thiên nhiên luôn gắn liền với tấm lòng "ưu ái" (lo nước thương dân). Ngay trong một ngày hè thanh nhàn giữa cảnh sắc tươi đẹp, ông vẫn ước ao có cây đàn của vua Thuấn để gảy khúc Nam phong, cầu mong cho muôn dân khắp nơi được ấm no, hạnh phúc ("Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng / Dân giàu đủ khắp đòi phương"). Thiên nhiên vì thế trở thành nơi bộc lộ lí tưởng nhân nghĩa và tấm lòng yêu nước thương dân thường trực của người anh hùng.

Khái quát: Những bài thơ viết về thiên nhiên cho thấy Nguyễn Trãi là con người có tâm hồn phong phú: vừa tinh tế, giàu rung cảm thẩm mĩ trước vẻ đẹp của tạo vật, vừa thanh cao trong cốt cách, lại luôn nặng lòng ưu ái với dân với nước. Đó chính là vẻ đẹp của một bậc đại trí, đại nhân — con người "tấm lòng son" suốt đời vì nghĩa lớn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.