Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 5 trang 20 SGK Ngữ văn 10

Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (trích Truyền kì mạn lục) – Nguyễn Dữ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Sáng tạo chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự” và việc người đời sau truyền nhau về “nhà quan Phán sự”, tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?
(văn bản: Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (trích Truyền kì mạn lục) – Nguyễn Dữ)

Gợi ý trả lời

Phân tích chi tiết kết truyện

Sau khi Tử Văn thắng kiện ở Minh ti và được tiến cử giữ chức Phán sự đền Tản Viên, Nguyễn Dữ không kết thúc ngay mà sáng tạo thêm chi tiết: một người quen cũ ở Bắc gặp Tử Văn "ngồi trên xe quan Phán sự", chắp tay thi lễ rồi "theo gió mà biến mất"; từ đó người đời sau truyền nhau gọi là "nhà quan Phán sự". Qua chi tiết này, tác giả muốn nhấn mạnh những điều sau:

a) Khẳng định phần thưởng xứng đáng và sự bất tử của người chính nghĩa. Tử Văn chết nhưng không mất đi mà được nhậm chức Phán sự — một chức quan coi việc xử án, cầm cân nảy mực chốn âm ti. Việc được "ngồi trên xe quan Phán sự" là hình ảnh cụ thể, trang trọng cho thấy chính nghĩa, lòng dũng cảm và sự cương trực của chàng đã được đền đáp bằng một địa vị cao quý, bất tử. Đây là niềm tin "ở hiền gặp lành", cái thiện nhất định chiến thắng.

b) Thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh của nhân dân đối với kẻ sĩ cứng cỏi. Việc người đời sau "truyền nhau" và gọi tên "nhà quan Phán sự" chứng tỏ hình tượng Tử Văn đã đi vào tâm thức dân gian, được lưu truyền như một tấm gương. Tiếng thơm còn mãi với thời gian cho thấy nhân dân luôn trân trọng, biết ơn và tôn vinh những con người dám đấu tranh chống lại cái ác, bảo vệ lẽ phải.

c) Tăng tính chân thực, xác tín cho câu chuyện kì ảo (đặc trưng thể loại truyền kì). Chi tiết có người thật (người quen cũ) chứng kiến, có địa danh, có lời truyền tụng trong dân gian khiến câu chuyện vốn hoang đường, kì ảo trở nên như thật, như có cơ sở xác thực. Cách kết này làm mờ ranh giới giữa thực và ảo, khiến người đọc tin vào sự tồn tại và sức sống lâu bền của nhân vật.

d) Gửi gắm lời khuyên, bài học và khát vọng công lí của tác giả. Qua cái kết, Nguyễn Dữ nhắn nhủ con người hãy sống cương trực, dũng cảm, dám đấu tranh cho chính nghĩa; đồng thời thể hiện khát vọng về một xã hội công bằng, nơi cái thiện được tưởng thưởng, cái ác bị trừng trị. Lời bình cuối truyện ("Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được...") càng tô đậm dụng ý giáo huấn này.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.