Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 6 trang 14 SGK Ngữ văn 10

Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong cách xây dựng nhân vật của chùm truyện. Từ đó, nhận xét về thái độ, tình cảm của người xưa đối với thế giới tự nhiên.
(văn bản: Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (gồm Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió) - thần thoại Việt Nam)

Gợi ý trả lời

a) Những đặc điểm nổi bật trong cách xây dựng nhân vật của chùm truyện

- Nhân vật là các vị thần có hình dạng và sức mạnh phi thường, siêu nhiên. Thần Trụ Trời "thân thể to lớn không biết bao nhiêu mà kể, chân dài không thể tả xiết", mỗi bước đi băng từ vùng này sang vùng khác; thần Sét "mặt mũi rất nanh ác, tiếng quát tháo rất dữ dội", tay cầm lưỡi búa đá; thần Gió "hình dạng kì quặc, không có đầu". Vóc dáng kì vĩ, khác thường ấy là nét chung làm nên tầm vóc vũ trụ của nhân vật thần thoại.

- Nhân vật được khắc họa chủ yếu qua hành động kì vĩ mang tính sáng tạo, gắn với công việc tạo lập và cai quản vũ trụ, thiên nhiên. Thần Trụ Trời đội trời lên, đào đất đá xây cột chống trời, tạo ra núi, đảo, biển; thần Sét thi hành luật pháp của Ngọc Hoàng, chuyên trừng phạt kẻ ác; thần Gió làm ra gió. Tính cách, đặc điểm của thần bộc lộ qua việc làm chứ không qua miêu tả nội tâm.

- Mỗi vị thần gắn với và "phụ trách" một hiện tượng tự nhiên cụ thể (trời – đất, sét, gió). Nhân vật được xây dựng theo lối hình tượng hóa, nhân hóa các lực lượng tự nhiên: hiện tượng thiên nhiên nào cũng có một vị thần đứng sau, khiến thế giới tự nhiên hiện lên có chủ, có trật tự.

- Nhân vật mang tính chức năng, phần nào có cả nét "người". Các thần không chỉ thiêng liêng mà còn có tính nết, cảm xúc như người (thần Sét nóng nảy, đôi khi làm sai bị phạt; thần Gió có đứa con nghịch ngợm gây chuyện). Yếu tố này khiến thần vừa uy nghiêm vừa gần gũi.

- Sử dụng đậm đặc trí tưởng tượng phong phú và yếu tố kì ảo, phóng đại. Cách xây dựng nhân vật dựa trên tưởng tượng bay bổng và thủ pháp phóng đại (kích thước, sức mạnh) – đặc trưng tiêu biểu của thể loại thần thoại.

b) Nhận xét về thái độ, tình cảm của người xưa đối với thế giới tự nhiên

- Người xưa vừa tôn kính, ngưỡng mộ, vừa có phần sợ hãi trước thiên nhiên. Việc hình dung mỗi hiện tượng tự nhiên là một vị thần đầy quyền năng cho thấy họ cảm nhận được sức mạnh to lớn, bí ẩn của tự nhiên và dành cho nó sự thành kính, nể sợ.

- Họ khao khát nhận thức, lí giải và khám phá nguồn gốc của thế giới, của các hiện tượng tự nhiên. Khi chưa có khoa học, con người mượn trí tưởng tượng để trả lời các câu hỏi: trời đất, núi sông, sấm sét, gió mưa từ đâu mà có. Chùm truyện thể hiện nhu cầu giải thích tự nhiên rất đáng trân trọng của người cổ đại.

- Thể hiện ước mơ chinh phục, làm chủ tự nhiên và niềm tin vào trật tự của vũ trụ. Qua hình tượng các vị thần sáng tạo, sắp đặt và cai quản thế giới, người xưa gửi gắm mong muốn thiên nhiên có quy luật, có thể hiểu được và gần gũi với đời sống con người.

→ Tóm lại, cách xây dựng nhân vật kì vĩ, siêu nhiên, giàu tưởng tượng và kì ảo đã phản ánh một thái độ vừa kính sợ vừa yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, cùng khát vọng nhận thức và chinh phục thế giới tự nhiên của người Việt cổ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.